ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರಃ (ಕನ್ನಡಾನುವಾದ ಸಹಿತ) ೧

ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ ೧

(ಕನ್ನಡಾನುವಾದ ಸಹಿತ)

೧. ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ತುತಿ:

ಅಥ ಸ್ವಸ್ಥಾಯ ದೇವಾಯ |
ನಿತ್ಯಾಯ ಹತಪಾಪ್ಮನೇ ||
ತ್ಯಕ್ತಕ್ರಮವಿಭಾಗಾಯ |
ಚೈತನ್ಯಜ್ಯೋತಿಷೇ ನಮ: ||೧||

"(ಸ್ವಸ್ಥಾಯ- ಸ್ವಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತ: ಸ್ವಸ್ಥ:, ತಸ್ಮೈ)ತನ್ನಲ್ಲೇ ತಾನು,ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ, (ದೇವಾಯ-ದೀವ್ಯತಿ ಇತಿ ದೇವ:,ತಸ್ಮೈ)ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ, (ನಿತ್ಯಾಯ)ನಿತ್ಯಸತ್ಯಶಾಶ್ವತನಾದ, (ಹತಪಾಪ್ಮನೇ)ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, (ತ್ಯಕ್ತಕ್ರಮವಿಭಾಗಾಯ)ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ,ವಿಭಾಗಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರದ,ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ,ಯಾವುದೇ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅತೀತನಾದ,(ಚೈತನ್ಯಜ್ಯೋತಿಷೇ ನಮ:)ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪನೂ, ಜ್ಯೋತಿ/ಬೆಳಕಿನ ಸ್ವರೂಪನೂ ಆದ ಪರಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ,(ಅಥ ನಮ:) ಈಗ ವಂದನೆಗಳು.

ದಿಕ್ಕಾಲಾದ್ಯನವಚ್ಛಿನ್ನಾ-
ನನ್ತಚಿನ್ಮಾತ್ರಮೂರ್ತಯೇ |
ಸ್ವಾನುಭೂತ್ಯೇಕಮಾನಾಯ
ನಮ: ಶಾನ್ತಾಯ ತೇಜಸೇ ||೨||

(ದಿಕ್ಕಾಲಾದಿ+ಅನವಚ್ಛಿನ್ನ+ಅನನ್ತ+ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮೂರ್ತಯೇ)ದಿಕ್ಕು,ಕಾಲಾದಿಗಳಿಂದ ಅಬಾಧಿತವಾದ,ಅನ್ತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಚಿನ್ಮಯಸ್ವರೂಪನಾದ,(ಸ್ವಾನುಭೂತಿ+ಏಕಮಾನಾಯ)ಸ್ವಾನುಭೂತಿ/ಸ್ವಾನುಭವವೊಂದೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುವಂತಹ,(ಶಾನ್ತಾಯ ತೇಜಸೇ)ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನೂ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಸ್ವರೂಪನೂ,ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವವನೂ,ತೇಜೋಮೂರ್ತಿಯೂ ಆದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ,(ನಮ:)ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

ಅನನ್ತನಾಮಧೇಯಾಯ
ಸರ್ವಾಕಾರವಿಧಾಯಿನೇ |
ಸಮಸ್ತಮನ್ತ್ರವಾಚ್ಯಾಯ
ವಿಶ್ವೈಕಪತಯೇ ನಮ: ||೩||

ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಹೆಸರುಗಳಿರುವ, ಎಲ್ಲಾ ಆಕಾರಗಳಿಗೂ ಮೂಲಕಾರಣನಾದ, ಸರ್ವಮಂತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ನಾಥನಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕರ್ಣಿಕಾದಿಷ್ವಿವ ಸ್ವರ್ಣ-
ಮರ್ಣವಾದಿಷ್ವಿವೋದಕಮ್ |
ಭೇದಿಷ್ವಭೇದಿ ಯತ್ತಸ್ಮೈ
ಪರಸ್ಮೈ ಮಹಸೇ ನಮ: ||೪||

(ಕರ್ಣಿಕಾದಿಷು ಸ್ವರ್ಣಂ ಇವ)ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಚಿನ್ನಾಭರಣಗಳಿರುವಂತೆ, (ಅರ್ಣವಾದಿಷು ಉದಕಂ ಇವ)ಸಾಗರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಜಲರಾಶಿಯಿರುವಂತೆ, (ಭೇದಿಷು ಅಭೇದಿ ಯತ್)ತುಂಡಾಗುವ ಗುಣವಿರುವ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ತುಂಡಾಗದಿರುವ,ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಯಾವುದಿದೆಯೋ,ಯಾವನಿದ್ದಾನೋ (ಮಹಸೇ)ಪರಮಾನಂದನೂ,ಸರ್ವಶಕ್ತನೂ ಆದ (ಪರಸ್ಮೈ) ಪರಾತ್ಪರ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ (ನಮ:)ನಮಸ್ಕಾರ.

ನಮೋ ವಾಙ್ಮನಸಾತೀತ-
ಮಹಿಮ್ನೇ ಪರಮೇಷ್ಠಿನೇ |
ತ್ರಿಗುಣಾಷ್ಟಗುಣಾನನ್ತ-
ಗುಣನಿರ್ಗುಣಮೂರ್ತಯೇ ||೫||

[ವಾಕ್+ಮನಸ:(ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ)=ವಾಙ್ಮನಸ:+ಅತೀತಮಹಿಮ್ನೇ=ವಾಙ್ಮನಸ ಅತೀತಮಹಿಮ್ನೇ(ವಿಸರ್ಗಲೋಪ ಸಂಧಿ)ವಾಙ್ಮನಸ+ಅತೀತಮಹಿಮ್ನೇ=ವಾಙ್ಮನಸಾತೀತಮಹಿಮ್ನೇ(ಸವರ್ಣದೀರ್ಘಸಂಧಿ)]ಮಾತು-ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ ಮಹಿಮಾಯುತನಾದ, (ಪರಮೇಷ್ಠಿನೇ)ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, {ತ್ರಿಗುಣ+ಅಷ್ಟಗುಣ+ಅನಂತಗುಣ+ನಿರ್ಗುಣ+ಮೂರ್ತಯೇ=ತ್ರಿಗುಣಾ(ಸ.ದೀ.ಸಂ.)ಷ್ಟಗುಣಾ(ಸ.ದೀ.ಸಂ.)ನಂತಗುಣ(ಪ್ರಕೃತಿಭಾವಸಂಧಿ= ಸಂಧಿಯ ನಂತರವೂ ಸಂಧಿಪೂರ್ವದಂತೆಯೇ ವಿಕೃತಿಯಾದೇ ಉಳಿಯುವುದು)ನಿರ್ಗುಣ(ಪ್ರ.ಭಾ.ಸಂ.)ಮೂರ್ತಯೇ}ಸತ್ವ,ರಜ,ತಮಾದಿ ತ್ರಿಗುಣರೂಪನೂ,ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ-ತಿರೋಧಾನ-ನಿಗ್ರಹ-ಅನುಗ್ರಹ-ಸಾಕಾರ-ನಿರಾಕಾರಾದಿ ಅಷ್ಟಗುಣಪೂರ್ಣನೂ,ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಸಂಖ್ಯ ಗುಣಭರಿತನೂ, ಅಲ್ಲದೆ, ಸಕಲಗುಣಾತೀತನೂ,ನಿರ್ಗುಣಸ್ವರೂಪನೂ ಆಗಿರುವ ಆ ಮೂಲಪರಬ್ರಹ್ಮತತ್ವಕ್ಕೆ ನಮೋ ನಮ: .

ಯಥಾ ತಥಾಪಿ ಯ: ಪೂಜ್ಯೋ
ಯತ್ರ ತತ್ರಾಪಿ ಯೋsರ್ಚಿತ: |
ಯೋsಪಿ ವಾ ಸೋsಪಿ ವಾ ಯೋsಸೌ
ದೇವಸ್ತಸ್ಮೈ ನಮೋsಸ್ತು ಮೇ ||೬||

(ಯಥಾ ತಥಾಪಿ ಯ: ಪೂಜ್ಯ:)ಯಾರು ಹೀಗೂ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಾತ್ ವಿವಿಧ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೋ, (ಯತ್ರ ತತ್ರಾಪಿ ಯ: ಅರ್ಚಿತ:) ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಯಾವನು ಅರ್ಚಿಸಲ್ಪಡುವನೋ, (ಯ: ಅಪಿ ವಾ ಸ: ಅಪಿ ವಾ ಯ: ಅಸೌ) ಯಾವನೋ ಅಥವಾ ಅವನೋ, ಹೀಗೆ  ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಅವನು (ದೇವ:) ಯಾವ ದೇವರೂ ಆಗಿರಲಿ, (ತಸ್ಮೈ ಮೇ/ಮಮ ನಮ: ಅಸ್ತು) ಅವನಿಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರವಿರಲಿ.

ನಮ: ಸ್ವತನ್ತ್ರಚಿಚ್ಛಕ್ತಿ-
ಮುದ್ರಿತಸ್ವವಿಭೂತಯೇ |
ಅವ್ಯಕ್ತವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಯ
ಕಸ್ಮೈಚಿನ್ಮನ್ತ್ರಮೂರ್ತಯೇ ||೭||

(ಅವ್ಯಕ್ತ-ವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಯ)ಕಾಣದಿರುವ ನಿರಾಕಾರನೂ ಹಾಗೂ ಕಾಣುವ ಪ್ರಕೃತಿ,ಸತ್ಪುರುಷ,ಸಂತರೇ ಮೊದಲಾದ ವ್ಯಕ್ತರೂಪನೂ ಆಗಿರುವ (ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ ಮನ್ತ್ರಮೂರ್ತಯೇ)ಯಾವುದೋ ಮನ್ತ್ರಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ (ಸ್ವತನ್ತ್ರಚಿಚ್ಛಕ್ತಿ-
ಮುದ್ರಿತ-ಸ್ವವಿಭೂತಯೇ) ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಜ್ಞಾನಮಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಮಹಿಮಾವಿಭೂತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ (ನಮ:)ನಮಸ್ಕಾರ.

ಚರಾಚರಜಗತ್ಸ್ಫಾರಸ್ಫುರತ್ತಾಮಾತ್ರಧರ್ಮಿಣೇ |
ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯರಹಸ್ಯಾಯ ಯುಕ್ತೈರಪ್ಯಾತ್ಮನೇ ನಮ: ||೮||

ಚರಾಚರಜಗತ್ತಿನ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಹೊಳಪೇ ತನ್ನ ಧರ್ಮವಾಗಿರುವ, ಯೋಗಿಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಲು ಕಠಿಣವಾದ ರಹಸ್ಯತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಅಂತರಾತ್ಮನಿಲಯನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಭವಬೀಜಾಙ್ಕುರಜಲದಾ ರಾಗಾದ್ಯಾ: ಕ್ಷಯಮುಪಾಗತಾ ಯಸ್ಯ |
ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ವಿಷ್ಣುರ್ವಾ ಹರೋ ಜಿನೋ ವಾ ನಮಸ್ತಸ್ಮೈ ||೯(९)||

ಈ ಭವ/ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಬೀಜವಂಕುರಿಸಲು ನೀರೆರೆವ ಕಾಮಕ್ರೋಧಲೋಭಮೋಹಮದಮಾತ್ಸರ್ಯಾದಿ (ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗ)ರಾಗದ್ವೇಷಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯಿಸಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆಯೋ, ಅಂಥವನು ಬ್ರಹ್ಮಾ,ವಿಷ್ಣು,ಹರ,ಜಿನ- ಇವರ್ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ/ಈ ಯಾವ ಹೆಸರಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡಲಿ, ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ನಿತ್ಯ-ನಿರಾವೃತಿ-ನಿಜಾನುಭವೈಕಮಾನ-

-ಮಾನಂದಧಾಮ-ಜಗದಙ್ಕುರಬೀಜಮೇಕಮ್ |
ದಿಗ್ದೇಶಕಾಲಕಲನಾದಿಸಮಸ್ತಹಸ್ತ-

-ಮರ್ದಾ ಸಹ ದಿಶತು ಶರ್ಮ ಮಹನ್ಮಹೋ ವ: ||೧೦||

ನಿತ್ಯನೂ, ಮಾಯಾವರಣರಹಿತನೂ, ನಿಜಸಾಧನೆಗೆ ಅನುಭವಗಮ್ಯಮಾತ್ರನಾದವನೂ, ಪರಮಾನಂದದ ಮೂಲಸ್ಥಾನನೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂಬ ಅಂಕುರ/ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಲು ಏಕಕಾರಣಬೀಜನೂ ಆದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು, ದಿಕ್ಕು-ದೇಶ-ಕಾಲಗಣನೆಯೇ ಮುಂತಾದ ಮಹಾ ಮಹಾರಹಸ್ಯಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಅಂಗೈಯಲ್ಲೇ ಕಂಡಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿವಂತೆಯೂ, ಸುಖನೆಮ್ಮದಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನಿಮಗೆ ತೋರಿಕೊಡಲಿ.

ಲೋಕತ್ರಯಸ್ಥಿತಿಲಯೋದಯಕೇಲಿಕಾರಃ

ಕಾರ್ಯೇಣ ಯೋ ಹರಿಹರದ್ರುಹಿಣತ್ವಮೇತಿ ।

ದೇವಃ ಸ ವಿಶ್ವಜನವಾಙ್ಮನಸಾತಿವೃತ್ತ-

-ಶಕ್ತಿಃ ಶಿವಂ ದಿಶತು ಶಶ್ವದನಶ್ವರಂ ವಃ ॥೧೧॥

(ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್)*

ಯಃ - ಯಾವನು,

ಲೋಕ-ತ್ರಯ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ-ಉದಯ-ಕೇಲಿ-ಕಾರಃ -

ಮೂರುಲೋಕಗಳ (ಊರ್ಧ್ವ-ಮಧ್ಯ-ಅಧೋಲೋಕಗಳ) ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಟದಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವವನಾಗಿರುವನೋ,

ಕಾರ್ಯೇಣ - ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ/ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ,

ಹರಿ-ಹರ-ದ್ರುಹಿಣತ್ವಮ್ - ಬ್ರಹ್ಮಾ,ಹರಿ,ಹರರ ರೂಪವನ್ನು,

ಏತಿ - ಹೊಂದುತ್ತಾನೋ/ತಾಳುತ್ತಾನೋ,

ಸಃ - ಆ / ಅಂತಹ,

ವಿಶ್ವಜನ-ವಾಕ್-ಮನಸಾ-ಅತಿವೃತ್ತ- ಶಕ್ತಿಃ -

ಜಗದ ಜನರ ಮಾತು-ಮನಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ, ಅವನ್ನು ಮೀರಿದ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ,

ದೇವಃ - ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಸ್ವಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುವ ದೇವನು,

ವಃ - (ಯುಷ್ಮಭ್ಯಮ್) ನಿಮಗೆ,

ಶಶ್ವತ್-ಅನಶ್ವರಮ್ - ಶಾಶ್ವತತಮವೂ, ನಶ್ವರವಲ್ಲದುದೂ, ನಿತ್ಯವೂ ಆದ,

ಶಿವಮ್ - ಮಂಗಳ/ಶುಭವನ್ನು,

ದಿಶತು - ತೋರಿಸಲಿ, ಉಂಟುಮಾಡಲಿ, ಆ ದೆಸೆ/ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಿ.

* “ಉಕ್ತಾ ವಸನ್ತತಿಲಕಾ ತಭಜಾ ಜಗೌಗಃ॥”

ಸರ್ವಃ ಕಿಲಾಯಮವಶಃ ಪುರುಷಾಣುಕರ್ಮ-

ಕಾಯಾದಿಕಾರಣಗಣೋ ಯದನುಗ್ರಹೇಣ ।

ವಿಶ್ವಪ್ರಪಂಚರಚನಾಚತುರತ್ವಮೇತಿ

ಸ ತ್ರಾಯತಾತ್ತ್ರಿಭುವನೈಕಮಹೇಶ್ವರೋ ವಃ ॥೧೨॥

ಅಯಂ - ಈ,

ಅವಶಃ - ಪರಾಧೀನವಾದ,

ಸರ್ವಃ - ಎಲ್ಲ,

ಪುರುಷ-ಅಣು-ಕರ್ಮ-ಕಾಯ-ಆದಿಕಾರಣ-ಗಣಃ - ಜೀವ, ಅಣು, ರೇಣು, ತೃಣ, ಕಾಷ್ಠ, ಕರ್ಮ, ದೇಹ - ಇವುಗಳ ಆದಿಕಾರಣವಾದ ಪಂಚಭೂತಸಮೂಹವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯು,

ಯತ್-ಅನುಗ್ರಹೇಣ ಕಿಲ - (ಯಸ್ಯ ಅನುಗ್ರಹೇಣ) ಯಾವನ ಕೃಪಾಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ,

ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಪಂಚ-ರಚನಾ-ಚತುರತ್ವಮ್ ಏತಿ - ಪಂಚೀಕರಣಾದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು (ಚತುರತೆಯನ್ನು) ಹೊಂದುತ್ತದೆಯೋ,

ಸಃ - ಅಂತಹ,

ತ್ರಿಭುವನ-ಏಕ-ಮಹೇಶ್ವರಃ - ಮೂರ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಏಕಮೇವ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು/ ಪರಮಾತ್ಮನು,

ವಃ - (ಯುಷ್ಮಾನ್) ನಿಮ್ಮನ್ನು,

ತ್ರಾಯತಾತ್ - (ತ್ರಾತು) ರಕ್ಷಿಸಲಿ.