ಸೂಕ್ತಿವೈಭವ
ಸೂಕ್ತಿ ವೈಭವ
*अलब्धमीहेद्धर्मेण*
*लब्धं यत्नेन पालयेत् ।*
*पालितं वर्धयेन्नित्यं*
*वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् ॥*
_(महर्षियाज्ञवल्क्यवचनम्)_
*ಅಲಬ್ಧಮೀಹೇದ್ಧರ್ಮೇಣ*
*ಲಬ್ಧಂ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯೇತ್ |*
*ಪಾಲಿತಂ ವರ್ಧಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ*
*ವೃದ್ಧಂ ಪಾತ್ರೇಷು ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್ ||*
_(ಮಹರ್ಷಿಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯವಚನ)_
*AlabdhameehEddharmENa*
*labdham yatnEna pAlayEt.*
*PAlitam vardhayEnnityam*
*vrddham pAtrESHu nikSHipEt.*
_(Sage YAjnavalkya's saying)_
_*(धर्मेण)* धर्मेण मार्गेन, न्याये पथि, सन्मार्गे, प्रामाणिकतया, *(अलब्धम्)* न लब्धम् एतावत् पर्यन्तम्, किन्तु यत् लब्धुम् इच्छा अस्ति तादृशम्, पूर्वम् अयुक्तम्, *(ईहेत्)* अवाप्तुं प्रवर्तेत, प्रयतेत, प्रयत्नं कुर्यात् । *(लब्धम्)* तदुत्तरं युक्तम्, तथा प्राप्तम्, सम्पादितम्, आर्जितम्, सङ्गृहीतम्, अवाप्तम्, आदत्तम्, स्वीकृतं वित्तम्, द्रव्यम्, विद्याम्, कीर्तिम्, अन्नम्, यत्किञ्चिदपि वा न्यायेन उपार्जितम्, *(यत्नेन)* प्रयत्नपूर्वकम्, आयासेन, परिश्रमेण, सर्वथा, सर्वधर्मोक्तविधानैः *(पालयेत्)* रक्षेत्, अवेत् । ["अलब्धस्य लाभो योगः, लब्धस्य रक्षणं क्षेमः। योग-क्षेमं वहाम्यहमिति गीताचार्योक्तेः"। ] एवं *(पालितम्)* रक्षितम्, ऊतम्, *(नित्यम्)* सदा, सर्वदा, अनुदिनम्, प्रतिदिनम्, सन्ततम्, सततम्, निरन्तरम्, अविरतम्, *(वर्धयेत्)* अभिवृद्धिं कुर्यात्, अधिकीकुर्यात्, विपुलीकुर्यात्, समृद्धं करणीयम्, बहुलं कर्तव्यम् । इत्थम्, *(वृद्धम्)* अभिवृद्धम्, अधिकीकृतम्, विपुलीकृतम्, प्रभूतीकृतम्, भूरीकृतम्, समृद्धम्, बहुलीकृतम्, *(पात्रेषु)* योग्येषु, उचितेषु, भाजनेषु, *(निक्षिपेत्)* समर्पयेत्, त्यजेत्, उपनिधापयेत्, न्यस्येत् ॥_
_नो चेत्, *"दानं भोगो नाशस्तिस्रो, गतयो भवन्ति वित्तस्य । यो न ददाति न भुङ्क्ते, तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥"* — धनस्य तिस्रः गतयः- दानम्, भोगः, नाशश्चेति । यो नरो अदाता, अभोक्ता च वर्तते, तद्धनस्य तृतीयागतिर्नाश एव भवतीत्यर्थः । अत आलस्यं विहाय धर्मरीत्या बहुवित्तमार्जयेत् , आर्जितं सम्यक् रक्षेत्, वर्धयेच्च । तादृशमभिवृद्धं भागशः दीयाद्योग्यायेति सन्देशः ॥_
_*(ಧರ್ಮೇಣ)* ಧರ್ಮದಿಂದ, *(ಅಲಬ್ಧಮ್)* ಈಗಾಗಲೇ ಲಭಿಸದಿರುವ ಹೊಸದನ್ನು, *(ಈಹೇತ್)* ಸಂಪಾದಿಸಲು ತೊಡಗಬೇಕು. *(ಲಬ್ಧಮ್)* ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದನ್ನು, *(ಯತ್ನೇನ)* ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, *(ಪಾಲಯೇತ್)* ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. *(ಪಾಲಿತಮ್)* ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದನ್ನು, *(ನಿತ್ಯಂ ವರ್ಧಯೇತ್)* ದಿನವೂ / ಯಾವಾಗಲೂ ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. *(ವೃದ್ಧಮ್)* ಹಾಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದನ್ನು, *(ಪಾತ್ರೇಷು)* ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲಿ / ಪಾತ್ರರಲ್ಲಿ, *(ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್)* ಹಂಚಬೇಕು._
_ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯವಾದ ದುಡಿತ. ಯಾವುದು ನ್ಯಾಯ, ಯಾವುದು ಅನ್ಯಾಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಅಂತಃಸಾಕ್ಷಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳ ಉಲ್ಬಣತೆಯಿಂದ ತಪ್ಪನ್ನೆಸಗುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹಿತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಿರುವ ಮಾರ್ಗ ನ್ಯಾಯವೆಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ._
_ಸಂಪಾದನೆ, ವರ್ಧನೆ, ವಿನಿಯೋಗ- ಇವಿಷ್ಟು ಧರ್ಮಮೂಲವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ನೀತಿಯ ತಿರುಳು. ಮೊದಲನೆಯದಾದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ ಇಣುಕಿತೆಂದರೆ ಉಳಿದವುಗಳಿಗೆ ಅದರ ಅಂಟು ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ. ಸಾಲದ ಸಂಪಾದನೆ ದುಡಿತದಿಂದ ಬಂದ್ದಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೂ ಅದರ ಪಾಲನೆ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತಮಂ ಸ್ವಾರ್ಜಿತಂ ವಿತ್ತಮ್*. ತಾನೇ ನ್ಯಾಯಯುತ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವೇ ಉತ್ತಮ._
_ಸಂಪಾದಿಸಿದರೆ ಕರ್ತವ್ಯ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ
*ವೃದ್ಧಂ ಪಾತ್ರೇಷು ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್*- "ಯೋಗ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಂಚಬೇಕು." ಸಂಪಾದನೆಗೆ ವಿನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯ. *ಆದಾನಂ ಹಿ ವಿಸರ್ಗಾಯ* -- ಸಂಪಾದನೆ / ಸ್ವೀಕಾರವು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೇ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ನಿಯಮ._
_ಮೇಲಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿನ ವಿಷಯ, ವಿದ್ಯೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ರಕ್ಷಿಸಿ, ಬೆಳೆಸಿ, ಅರ್ಹನಾದ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯನಲ್ಲದವನೂ ತನ್ನ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜನೋಪಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಲವನ್ನು / ಋಷಿಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿದಂತೆ._
_ಹಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಕೀರ್ತಿ. ಧನಪಿಶಾಚಕ್ಕಿಂತ ಕೀರ್ತಿಶನಿಯ ಕಾಟ ಹೆಚ್ಚಿನದು. ಭೃಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ದುಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರೂ ಉಂಟು. ಹಣವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಬಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಹಂಚಲು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯೆ, ಧನ, ಕೀರ್ತಿ- ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ ಆರ್ಜನೆಯ ಮಾರ್ಗ ಶುದ್ಧವಾದರೆ ಉಳಿದವೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ._
_ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, *"ದಾನಂ ಭೋಗೋ ನಾಶಸ್ತಿಸ್ರೋ, ಗತಯೋ ಭವನ್ತಿ ವಿತ್ತಸ್ಯ | ಯೋ ದದಾತಿ ನ ಭುಙ್ಕ್ತೇ, ತಸ್ಯ ತೃತೀಯಾ ಗತಿರ್ಭವತಿ ||"* — ಅಂದರೆ, ಹಣಕ್ಕೆ ದಾನ, ಭೋಗ, ನಾಶವೆಂದು ೩ ವಿಧದ ಗತಿಯಿರುವುದು. ಯಾರು ಇತರರಿಗೆ ದಾನವೂ ಮಾಡದೆ, ತಾನೂ ಭೋಗಿಸದಿರುವನೋ ಅಂಥವರ ಹಣಕ್ಕೆ ನಾಶವೆಂಬ ೩ನೇ ಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸೋಮಾರಿಯಾಗದೇ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ, ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಬೆಳೆಸಿದ್ದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಹಂಚಬೇಕು ಎಂಬುದಿದರ ಸಂದೇಶ._
अलब्धम्—not got,
ईहेत्—start / act to get / earn,
धर्मेण—in right path.
लब्धम्—that already earned,
यत्नेन—by effort,
पालयेत्—have to protect / save.
पालितम्—protected / saved,
वर्धयेत्—to be increased / grown,
नित्यम्—daily.
वृद्धम्—grown / augmented / multiplicated,
पात्रेषु—in deserved ones,
निक्षिपेत्—to be donated / given.
_Whatever we don't have, we have to work out to get. After getting, we have to save it carefully. Such a saved one is to be grown into much more quantities. We have to give such augmented one to them who really deserve it or are really fit to get it and who won't misuse it but will utilise for the benefit of all. So, don't be lazy, but work to earn in right path and don't let it go off but save the earned. Don't just save but enhance the earnings. Finally, don't keep it fully for self, but give to the real needy atleast a portion of it._
_Otherwise, *"Daanam bhOgO nAshastisrO, gatayO bhavanti vittasya. YO na dadAti na bunktE, tasya trteeyA gatirbhavati"* — means, there are 3 types of movements of wealth viz., donation, self utilisation and destruction. One who doesn't give / donate and even doesn't use for self, for them, the 3rd type of status i.e., the money will get spoiled finally without use._
*अपि स्वर्णमयी लङ्का न मे लक्ष्मण रोचते।*
*जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी॥*
_Oh Lakshmana, this Golden Lanka cannot entice me since my mother and motherland is more important and dear for me, even more than heavens._
✍️ *डा ॥ वेणुगोपालः*
🌹💐🌸☘️🌳🍀🍃🍁
_(हे)लक्ष्मण! लङ्का स्वर्णमयी अपि, मे (मह्यं) न रोचते । (यतः मे /मह्यं) जननी जन्मभूमिः च, स्वर्गात् अपि गरीयसी ॥_
_(ಹೇ) ಲಕ್ಷ್ಮಣನೆ! ಲಂಕಾ(ರಾಜ್ಯ)ವು ಚಿನ್ನದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ / ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. (ಯಾಕೆಂದರೆ), ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ತಾಯ್ನೆಲ (ನನಗೆ) ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು._
✍️ *ಡಾ || ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಡಿ.*
🌸 *सुभाषितम्* 🌸
*_सदयं हृदयं यस्य भाषितं सत्यभूषितम्।_*
_*काय: परहिते यस्य कलिस्तस्य करोति किम् ॥*_
_The one whose heart is filled with kindness, whose words reflect truthfulness , whose body is ready in service of others, Kali can not affect such people.The one whose thoughts, words and deeds are charged with satva guna, they will be neither affected by the ravages of time nor could any mishap affect them.Wherever they go , it will be peace and happiness._
(सङ्ग्राहकः—डा ॥ वेणुगोपालः)
🍀🌳☘️🍃🍁🌹🌻🌷
_यस्य हृदयं सदयं, भाषितं सत्यभूषितं (च), यस्य कायः परहिते (सदा प्रवर्तते), तस्य कलिः (अपि) किं करोति? (तं बाधितुं कलिरपि भवति असमर्थः, इत्यभिप्रायः)_
_ಯಾವನ ಹೃದಯವು ದಯಾಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದೋ, ಮಾತು ಸತ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದೋ, (ಹಾಗೆಯೇ) ಯಾವನ ದೇಹವು ಪರಹಿತದಲ್ಲೇ (ನಿರತವಾಗಿರುವುದೋ), ಅಂಥವನಿಗೆ ಕಲಿಯೂ (ಸಹ) ಏನು ತಾನೇ ಮಾಡಬಲ್ಲುದು? (ಅಂಥವನನ್ನು ಕಲಿಯುಗವೂ ಸಹ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾದೀತೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು)_
(व्याख्याता—डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री)
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*विद्या विवादाय धनं मदाय शक्ति:परेषां परिपीडनाय।*
*खलस्य साधो: विपरीतमेतद् ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय॥*
_A crooked man’s(Durjan) Knowledge ( Vidya) is used by him only for the arguments(ViVaad) his wealth(Dhanam) results in becoming an egoistic(Madaaya)person and his power(Shakti)is used just to trouble others(Paripeedanaaya). The opposite is true for a good man(Sanjjana).His knowledge(Vidya)is used for good purposes, his wealth is used to donate(Daanaaya)it to others and his power is used to protect(Rakshanaaya)the weak._
सङ्ग्राहकः— डा ॥ वेणुगोपालः
🌷🍁🌹🍃💐☘️🌸🌳
_खलस्य विद्या विवादाय, धनं मदाय, शक्तिः परेषां परिपीडनाय (च) । साधोः (तु) एतद् विपरीतम्—ज्ञानाय, दानाय, रक्षणाय च (अनुक्रमेण) ॥_
_ದುಷ್ಟರ ವಿದ್ಯೆಯು ವಿವಾದಕ್ಕೆ, ಧನವು ಮದಕ್ಕೆ, ಶಕ್ತಿಯು ಪರರ ಸರ್ವಥಾ ಪೀಡನೆಗೇ (ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು). (ಆದರೆ) ಸಜ್ಜನರದಾದರೋ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ದಾನಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಗೆ (ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು)._
व्याख्याता— डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*न चोरहार्यं न च राजहार्यं*
*न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि ।*
*व्यये कृते वर्धत एव नित्यं*
*विद्याधनं सर्वधनप्रधानम् ॥*
विद्याधनं न चोरहार्यम् ।
_Wealth of knowledge can not be stolen by thieves._
(विद्याधनं) न च राजहार्यम् ।
_Wealth of knowledge can not be collected or asked as tax by the King / government._
(विद्याधनं) न भ्रातृभाज्यम् ।
_Wealth of knowledge can not be shared by the siblings. No share rights exist in knowledge earning by them like other properties._
(विद्याधनं) न च भारकारि ।
_This knowledge wealth doesn't cause a burden or load for the possesor like money or other properties do._
(विद्याधनं) व्यये कृते नित्यं वर्धते, एव ।
_Wealth of knowledge keeps increasing daily, on spending and not like other wealth which diminish._
(विद्याधनं) सर्वधनप्रधानम् ॥
_(Hence, wealth of knowledge is ) the supreme wealth among all types of wealth._
Collection and Commentary— Dr. Venugopal
🌸🌳🍁🌷🍃🌷🍀🌻
_विद्याधनं न चोरहार्यम्, न च राजहार्यम्, न भ्रातृभाज्यम्, न च भारकारि । व्ययेकृते नित्यं वर्धते, एव । (अत एव एतत्) सर्वधनप्रधानम् (इति परिभाव्यते) ॥_
_ವಿದ್ಯಾಸಂಪತ್ತೆಂಬುದು ಕಳ್ಳರಿಂದ ಕದಿಯಲಸಾಧ್ಯವಾದುದು; ಆಡಳಿತದಿಂದ ಕರರೂಪವಾಗಿಯೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ್ದು; ಸೋದರರಿಂದಲೂ / ದಾಯಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಆಗದಿರುವಂಥದ್ದು; ಇತರ ಸಂಪತ್ತುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಮುಂತಾದವುಗಳಂತೆ ವಿದ್ಯಾಸಂಪತ್ತೆಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡದ್ದು; ಆದರೆ, ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ನಿತ್ಯವೂ ಇದನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿದಷ್ಟೂ / ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಪ್ರವಚನಾದಿಗಳಿಂದ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವುದೇ ವಿನಾ ಬೇರೆ ಸಂಪತ್ತಿನಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ವಿದ್ಯಾಸಂಪತ್ತು / ಜ್ಞಾನಧನವು ಸಕಲ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲಾದುದು / ಮುಖ್ಯವಾದುದು / ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದು._
✍️ डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री, दम्बे ।
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयात्*
*न ब्रूयात् सत्यमप्रियम् ।*
*प्रियं च नानृतं ब्रूयात्*
*एष धर्मस्सनातन: ॥*
_Speak truth,Speak what is pleasant to others. Don’t tell truth which is not pleasant to others(which is harmful). ( Similarly) even though pleasant, don’t speak false. This is Sanatana Dharmah._
✍️व्याख्याता—डा ॥ वेणुगोपालः
💐🌷🍀🍃🌻🌸🍁🍃
_सत्यं ब्रूयात् (वदेत्); प्रियं ब्रूयात् (वदेत्); अप्रियं सत्यं न ब्रूयात् (वदेत्) । च (तथापि), प्रियम् अनृतं (असत्यं) न ब्रूयात् (वदेत्, मुखस्तुत्यर्थं स्वार्थं वा) । एषः सनातनो धर्मः (अस्ति) (एतदाचरितव्यमित्यर्थः) ॥_
_ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದನ್ನೇ ನುಡಿಯಬೇಕು. (ಯಾಕೆಂದರೆ, "ಪ್ರಿಯವಾಕ್ಯಪ್ರದಾನೇನ ಸರ್ವೇ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ"— ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರಲ್ಲವೆ?) (ಹಾಗಿದ್ದರೂ) ಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಕಟುಸತ್ಯವನ್ನೆಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ / ಬಹಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಬಿಡಬಾರದು. ಅಂತೆಯೇ, ಇತರರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದೆಂದೋ, ಮುಖಸ್ತುತಿಗೋ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧನೆಗೋ, ಸುಳ್ಳನ್ನೆಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು. ಇದೇ ನಮ್ಮ ಸನಾತನಧರ್ಮದ ಮರ್ಮ._
✍️ डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*हंस: श्वेतो बक: श्वेत: को भेदो बकहंसयो:।*
*नीरक्षीरविवेके तु हंसो हंसो बको बक: ॥*
_Both swan and stork are white in colour and it is difficult to differentiate the two. However only swan can separate milk from water and one can identify the difference in the nature of swan and that of stork._
_Many things in the universe look similar , only situations and analysis / reasoning will reveal the true nature of them and enable us to understand their true qualities._
✍️ Collection and Interpretation— डा ॥ वेणुगोपालः
🍁🍃🌳☘️🍀🌻🌸🌷
_हंसः श्वेत(वर्णीय):, बकः (च अपि) श्वेत(वर्णीय): । (तत्र,) हंस-बकयोः भेदः कः? नीर(जल)-क्षीर(दुग्ध)विवेके (विवेचने) तु हंसो हंसः (एव), बको बकः (एव) । (विवेचनाशक्तौ हंस एव समर्थः, न तु बकः । वर्ण एव एकरूपता, स्वभावे गुणे वा न । अतो बाह्यदृष्ट्या रूपवर्णवेषभाषादिभिः न निर्णेतव्यम्, किन्तु गुणस्वभावतत्त्वादिभिः निर्णेतव्यमित्यर्थः । "हंसक्षीरन्यायः" एष एव ।)_
_ಹಂಸವೂ ಕೊಕ್ಕರೆಯೂ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಗೆಯೇ. ಆದರೆ, ಇವೆರಡರ ಭೇದವೇನು? "ಹಂಸಕ್ಷೀರನ್ಯಾಯ" ದಂತೆ, ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಹಂಸವು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ, ಕೊಕ್ಕರೆಯು ಮಾಡಲಾರದು. ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣ, ರೂಪ, ಭಾಷೆ, ವೇಷಾದಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು. ಆದರೆ, ಗುಣ ಸ್ವಭಾವ ತತ್ತ್ವಾದಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ._
✍️ डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री ।
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*काव्यशास्त्रविनोदेन*
*कालो गच्छति धीमताम् ।*
*व्यसनेषु च मूर्खाणां*
*निद्रया कलहेन वा ॥*
_An intelligent (buddhiman) man spends his time in the research and studies of literature(Kaavya) and philosophy (‘Shastras’ like Veda Shastra,Dharma Shastra etc). Or in other words, the said subjects are the means of his entertainment (He gets satisfaction due to the studies of Kaavyas and Philosophy)._
_In contrast, an unintelligent (Foolish, ignorant, Moorkha) man gets satisfaction in bad habits like sleep(Laziness), quarrel or some types of addictions._
_(So, let us be intelligents instead of being ignorants.)_
✍️ डा ॥ वेणुगोपालः ।
🌸🍀☘️💐🌳🌻🍃🍁
_*धीमतां* बुद्धिमतां ज्ञानिनां जिज्ञासूनां वा *कालः* समयः, *काव्य-शास्त्र-विनोदेन* पुराणेतिहास-नव्यकाव्यादीनां रसास्वादेन, वेद-वेदाङ्ग-वेदान्त-उपवेद-स्मृत्यादिशास्त्राणां स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां वा मनोरञ्जनं प्राप्य *गच्छति* याति याप्यते ।_
_*च* परन्तु, *मूर्खाणां* सुज्ञानरहितानाम् अजिज्ञासूनां कालक्षेपस्तु *व्यसनेषु* नानाविधेषु दुर्व्यसनेषु, *निद्रया* निद्रां कृत्वा, आलस्येन वा, *कलहेन वा* तथैव अकारण-क्षुल्लक-कलहादिभिः व्यर्थो भवति ॥ (अतः वयं, मूर्खत्वम् अनवाप्य बुद्धिमत्त्वं प्राप्तुं शक्नवाम / शक्ता भवेम इत्यर्थः)_
*ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಿನೋದೇನ*
*ಕಾಲೋ ಗಚ್ಛತಿ ಧೀಮತಾಮ್ |*
*ವ್ಯಸನೇಷು ಚ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ*
*ನಿದ್ರಯಾ ಕಲಹೇನ ವಾ ||*
_*ಧೀಮತಾಂ* ಧೀಮಂತರ / ಜ್ಞಾನಿಗಳ / ಬುದ್ಧಿವಂತರ / ಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳ, *ಕಾಲಃ* ಸಮಯವು, *ಕಾವ್ಯ-ಶಾಸ್ತ್ರ-ವಿನೋದೇನ* ಪುರಾಣೇತಿಹಾಸ-ನವ್ಯಕಾವ್ಯಾದಿಗಳ ರಸಾಸ್ವಾದದಿಂದಲೂ, ವೇದ-ವೇದಾಂಗ-ವೇದಾಂತ-ಉಪವೇದ-ಸ್ಮೃತಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಪ್ರವಚನಗಳಿಂದಲೂ ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ, *ಗಚ್ಛತಿ* ಕಳೆಯಲ್ಪಡುವುದು / ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು._
_*ಚ* ಆದರೆ, *ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ* ಮೂರ್ಖರ / ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ / ತಿಳಿಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದ ಅಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳ / ದಡ್ಡರ ಕಾಲಕ್ಷೇಪವಾದರೋ (ಕಾಲಹರಣವಾದರೋ), *ವ್ಯಸನೇಷು* ನಾನಾರೀತಿಯ ದುಶ್ಚಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ, *ನಿದ್ರಯಾ* ನಿದ್ರೆ-ಆಲಸ್ಯಗಳಿಂದಲೂ, *ಕಲಹೇನ ವಾ* ಅಕಾರಣವಾದ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಲಹಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಆಗುವುದು. (ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಮೂರ್ಖತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದದೇ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಶಕ್ತರಾಗೋಣ.)_
✍️ डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री ।
*सुभाषितम्*
*तैलाद्रक्षेज्जलाद्रक्षेद्*
*रक्षेच्छिथिलबन्धनात् ।*
*मूर्खहस्ते न दातव्य-*
*-मेवं वदति पुस्तकम् ॥*
_A book says:_
_"Protect me from oil(oil product which leave a mark on the page); protect me from water; also protect me from loose binding; and after all this, please do not hand me over to a Moorkha(unintelligent, foolish) person. (So, protect the invaluable book from all types of its enemies, so that you can read it whenever you need.)"_
डा ॥ वेणुगोपालः
*पुस्तकम्—* पुस्तिका, पुस्तम्, ग्रन्थः, कृतिः
*एवम्—* इत्थम्, एवं रीत्या
*वदति—* वक्ति, कथयति, भाषते, ब्रवीति
*तैलात्—* तिलादिजन्यस्नेहात्, सिह्लकात्, अभ्यञ्जनात्, म्रक्षणात्
*रक्षेत्—* संरक्षेत्, गोपयेत्, पालयेत्, त्रायताम्, अवेत्
*जलात्—* वारिणा, नीरात्, उदकात्, अम्बुनः, अम्भसः, अर्णसः, अब्भ्यः, जीवनात्, तोयात्, जीवनीयात्, पानीयात्, मेघपुष्पात्, सलिलात्
*रक्षेत्—* संरक्षेत्, गोपयेत्, पालयेत्, त्रायताम्, अवेत्
*शिथिलबन्धनात्—* पुस्तकबन्धनं यथा शैथिल्यं न प्राप्नोति तथा
*रक्षेत्—* संरक्षेत्, गोपयेत्, पालयेत्, त्रायताम्, अवेत्
*मूर्खहस्ते—* नीचकरे, बालपाणौ, बालिश-पञ्चशाखे, शिशु-शये, पृथग्जन-बलौ, मूढ-समे
*न दातव्यम्—* न दीयताम्, न निर्वाप्यताम्, न अपवर्ज्यताम्
_*ಪುಸ್ತಕಮ್* ಪುಸ್ತಕವು *ಏವಂ* ಹೀಗೆ *ವದತಿ* ಹೇಳುತ್ತದೆ— "ನನ್ನನ್ನು *ತೈಲಾತ್* ಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ *ರಕ್ಷೇತ್* ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; *ಜಲಾತ್* ನೀರಿನಂತಹವುಗಳಿಂದಲೂ *ರಕ್ಷೇತ್* ಕಾಪಾಡಬೇಕು; *ಶಿಥಿಲಬನ್ಧನಾತ್* ಪುಟಗಳು ಕದಲದಂತೆ, ಬೈಂಡ್ / ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರ ಶಿಥಿಲ / ಸಡಿಲವಾಗದಂತೆ *ರಕ್ಷೇತ್* ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ, ನನ್ನನ್ನು *ಮೂರ್ಖಹಸ್ತೇ* ದಡ್ಡರ, ಮೂರ್ಖರ, ಪುಸ್ತಕದ ಬೆಲೆ ಗೊತ್ತಿರದವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ, *ನ ದಾತವ್ಯಮ್* ಕೊಡಬಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವು ಮರಳದು. ಹಾಗಾಗಿ, ನನ್ನೀ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದರೆ, ನಿನಗೆ ನಾನು ಜ್ಞಾನದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲನ್ನು ಸದಾ ತೆರೆದಿಡುವೆನು"._
डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
सुभाषितम्
*कृष्णो रक्षतु मां चराचरगुरु: कृष्णं नमस्याम्यहं*
*कृष्णेनामरशत्रवो विनिहता: कृष्णाय तस्मै नम:*।
*कृष्णादेव समुत्थितं जगदिदं कृष्णस्य दासोऽस्म्यहं*
*कृष्णे भक्तिरचञ्चलाऽस्तु भगवन् हे कृष्ण तुभ्यं नम:*।।
चराचरगुरु:- (Let the) Universal Teacher,
कृष्ण:-Krishna,(*प्रथमा*)
रक्षतु-Save,
माम्-Me;
अहम्- I,
नमस्यामि-bow down / salute,
कृष्णम्-Krishna*। *( द्वितीया)*
कृष्णेन- Through Krishna(* तृतीया*),
अमरशत्रव:- Enemies of Devas / Dieties i.e., Raakshasas,
विनिहता:-are killed;
तस्मै कृष्णाय-For that Krishna( * चतुर्थी*),
नम:- Salutes / Prayers.
इदम्-This,
जगत्-Universe,
कृष्णात्- From Krishna(*पञ्चमी*),
एव-Only,
सम् + उत्थितम्- very systematically erected/ created;
अहम् अस्मि— I am
कृष्णस्य-Krishna’s *(षष्ठी)* ,
दास:-Servant;
भगवन्- Oh Lord!,
अचञ्चला- (Let) Unwavering,
भक्ति:-Devotion,
अस्तु-be,
कृष्णे-in Krishna(*सप्तमी*);
हे कृष्ण-Oh Krishna,(* सम्बोधन*)
तुभ्यम्-For you,
नम:-(My) salutations!
Let the universal Lord Krishna save me. I am bowing down to Krishna. Through Krishna, the enemies of Devas are killed. I am bowing down to that Krishna. This universe is created through Krishna. I am Krishna’s servant. Let me have unwavering faith in Krishna. Oh Lord Krishna! For you, my humble salutations!
डा ॥ वेणुगोपालः
_*चराचरगुरुः* चर-अचराणां स्थावर-जङ्गमानां समस्तभूतानां विश्वस्थानां गुरुः पिता, आचार्यः, जगद्गुरुः, वासुदेवः, सर्वभूताधिवासः *कृष्णः* श्रीकृष्णपरमात्मा ("कृषिर्भूवाचकः शब्दो णश्च निर्वृतिवाचकः । सदानन्दात्मको विष्णुः कृष्णो भवति शाश्वतः ॥") सत्+आनन्दात्मकः, *माम्* मा अस्मान् वा *रक्षतु* संरक्षतु पालयतु अवतु त्रातु संगोपयतु । *कृष्णम्* तादृशम् *अहम्* वयं वा *नमस्यामि* नमस्करिष्ये नमामो वा । *कृष्णेन* परमात्मना *अमरशत्रवः* देवानां रिपवः, दैत्याः, धर्मविरोधिनः, लोकभयोत्पादका वा *विनिहताः* विशेषेण हताः संहृताः शिक्षिताः । *तस्मै* तादृशाय *कृष्णाय* वासुदेवाय नमः वन्दनम् । *कृष्णात्, एव* परमात्मादेव *इदं जगत्* विश्वमिदं समस्तं सचराचरं परिवर्तनशीलं *समुत्थितम्* सम्यग् सुव्यवस्थितया उत्थितं निर्मितं सृष्टम् । *अहं कृष्णस्य* भगवतः वासुदेवस्य परमात्मनः परमेश्वरस्य वा *दासः* सेवकः, अनुचरः, आज्ञापालकः, *अस्मि* । हे *भगवन्!* परमात्मन्! सर्वात्मन्! परमेश्वर! *कृष्णे* भगवति, मे *अचञ्चला* अविचला अचला सुस्थिरा सुदृढा *भक्तिः* निर्व्याज-निरतिशयप्रेमः, *अस्तु* भवतु । *हे कृष्ण!* हे रुक्मिणीवल्लभ! हे परमात्मन्! *तुभ्यं* ते *नमः* नमस्काराः, वन्दनानि ॥
*ಚರಾಚರಗುರುಃ* ಸಕಲ ಚರಾಚರಗಳಿಗೂ ಗುರುವಾದ *ಕೃಷ್ಣಃ* ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಪರಮಾತ್ಮನು *ಮಾಮ್* ನನ್ನನ್ನು *ರಕ್ಷತು* ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಅಂತಹ *ಕೃಷ್ಣಮ್* ಕೃಷ್ಣನನ್ನು *ಅಹಮ್* ನಾನು *ನಮಸ್ಯಾಮಿ* ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. *ಕೃಷ್ಣೇನ* ಆ ಕೃಷ್ಣನಿಂದ *ಅಮರಶತ್ರವಃ* ಧರ್ಮವಿರೋಧಿಗಳೂ ದೇವಶತ್ರುಗಳೂ ದುಷ್ಟರೂ ಲೋಕಭಯೋತ್ಪಾದಕರರೂ ಆದ ರಾಕ್ಷಸರು *ವಿನಿಹತಾಃ* ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು / ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು / ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. *ತಸ್ಮೈ ಕೃಷ್ಣಾಯ* ಅಂತಹ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ *ನಮಃ* ನಮಸ್ಕಾರ. *ಕೃಷ್ಣಾತ್, ಏವ* ಕೃಷ್ಣನಿಂದಲೇ *ಇದಂ ಜಗತ್* ಈ ಪರಿವರ್ತನಶೀಲವಾದ ವಿಶ್ವವು *ಸಮ್+ಉತ್ಥಿತಮ್* ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮೇಲೇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು / ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು / ಸೃಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. *ಅಹಮ್* ನಾನು *ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ* ಕೃಷ್ಣಪರಮಾತ್ಮನ *ದಾಸಃ, ಅಸ್ಮಿ* ದಾಸನಾಗಿದ್ದೇನೆ. *ಭಗವನ್!* ಹೇ ಭಗವಂತನೆ! *ಕೃಷ್ಣೇ* ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ (ನನಗೆ) *ಅಚಞ್ಚಲಾ ಭಕ್ತಿಃ ಅಸ್ತು* ಅಚಂಚಲವಾದ / ಚಂಚಲವಾಗದ / ಸುಸ್ಥಿರವೂ ಸುದೃಢವೂ ಎಂದೂ ಹೋಗದ್ದೂ ಆದ ಭಕ್ತಿಯು ಇರಲಿ / ಉಂಟಾಗಲಿ. *ಹೇ ಕೃಷ್ಣ!* ಅಯ್ಯಾ ಕೃಷ್ಣನೆ! *ತುಭ್ಯಂ (ತೇ)* ನಿನಗೆ *ನಮಃ* (ಅನಂತ) ನಮನಗಳು.
*सुभाषितम्*
*ददाति प्रतिगृह्णाति*
*गुह्यमाख्याति पृच्छति ।*
*भुङ्क्ते च भोजयत्येव*
*षड्विधं (/षड्गुणं) प्रीति(/मित्र)लक्षणम्॥*
ददाति-giving
प्रतिगृह्णाति-accepting
गुह्यम्-secret
आख्याति च-telling (and)
पृच्छति-asking
भुङ्क्ते च-eating and
भोजयति-making one to eat
षड्विधम् (/षड्गुणम्) एव-(these) six ways only (are)
प्रीति(/मित्र)लक्षणम्-the features of love(/friendship)
_Giving and taking, exchanging secrets, eating together and giving can be termed as six features of love or friendship. Though every one loves some one seldom does people show them. Giving is more important than taking; along with we have to get more in return thank taking. One might show great interest in listening to other peoples secrets but do not share their own affairs. Such one sided dealings are not good to keep healthy relations. To nurture and strengthen love all people involved should maintain equality in their conduct._
डा ॥ वेणुगोपालः
_१) *ददाति—* यच्छति, अवसादयति समर्पयति, उत्सर्जति, अपवृणक्ति त्यजते निर्वपति वितरति—दानक्रिया, दानम् इत्यर्थः ।_
_२) *प्रतिगृह्णाति—* स्वीकरोति, आददाति— आदानम्, स्वीकारः, प्रतिग्रहणम् इत्यर्थः ।_
_३) *गुह्यम् आख्याति—* रहस्यं वदति कथयति ब्रवीति भाषते वा ।_
_४) *(गुह्यं) पृच्छति—* रहस्यं वादयति भाषयते परिपृच्छति वा मित्रस्य ।_
_५) *भुङ्क्ते—* भोजनं करोति मित्रगृहे; मित्रदत्तभोजनादिकं स्वीकरोति वा ।_
_६) *च भोजयति—* तथा च, मित्रं प्रति भोजनादिकं ददाति ।_
_एतानि (एते), *षड्गुणम् (षड्विधम्) एव* षट्, गुणानि (विधाः) एव / मात्रं / केवलं, *प्रीति(/मित्र)लक्षणम्* प्रीत्याः / प्रीतेः, प्रेमस्य, मुदः, मोदस्य, तृप्तेः, जोषस्य, शस्य, प्रमदस्य, शर्मणः (/मित्रस्य मित्रत्वस्य वा, सख्युः सख्याः सख्यस्य वा, सुहृदः सुहृत्त्वस्य वा) लक्षणानि प्रतिनिधयः, अभिज्ञानानि, चिह्नानि, ध्वजाः, निमित्तानि, पदानि, लक्ष्माणि, लाञ्छनानि, लिङ्गानि वा वर्तन्ते ॥_
_*ದದಾತಿ* ತಾನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (ಕೊಡುವಿಕೆ), *ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ* ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ / ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ (ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ), *ಗುಹ್ಯಮ್* ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ರಹಸ್ಯವನ್ನು, *ಆಖ್ಯಾತಿ* ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, *ಪೃಚ್ಛತಿ* ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಗುಟ್ಟನ್ನೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. *ಭುಙ್ಕ್ತೇ* ಮತ್ತೊಬ್ಬನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವನು ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಉಣ್ಣುತ್ತಾನೆ *ಚ* ಹಾಗೂ *ಭೋಜಯತಿ* ಆತನಿಗೂ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ *ಷಡ್ಗುಣಮ್ (ಷಡ್ವಿಧಮ್) ಏವ* ಆರು ಗುಣಗಳೇ (ಆರು ತೆರನಾದುದೇ), *ಪ್ರೀತಿ(/ಮಿತ್ರ)ಲಕ್ಷಣಮ್* ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಯ, ಪ್ರೇಮದ (/ನಿಜವಾದ ಸನ್ಮಿತ್ರನ, ಗೆಳೆಯನ, ಸ್ನೇಹಿತನ) ಲಕ್ಷಣವಾಗಿವೆ (ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣ, ಚಿಹ್ನೆ, ಲಾಂಛನವಾಗಿವೆ)._
*सुभाषितम्*
*न कश्चदपि जानाति*
*किं कस्य श्वो भविष्यति ।*
*अत: श्व: करणीयानि
*कुर्याद् अद्यैव बुद्धिमान् ॥*
न- not,
कश्चित्-anyone,
अपि-also, too, (that),
जानाति-knows,
किम्-what,
कस्य-whom,
श्व:-tomorrow ,
भविष्यति-will happen,
अतः-therefore, hence,
श्वः-tomorrow,
करणीयानि-has to do,
कुर्यात्-should do,
अद्य-today,
एव-itself,
बुद्धिमान्-clever
_Anything can happen to any one any time. Hence the things that have been decided to complete tomorrow, should be started now and finished today itself._
*गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥*
_One should practice Dharma(righteousness)always as though god of death is grabbing your life every moment nearer to death._
डा ॥ वेणुगोपालः
_*श्वः* अनागते अहनि / अह्नि, *कस्य* कस्यचित् *किं भविष्यति* किं कीदृशं वा भूयात्, इति, *कश्चित्, अपि न जानाति* कोऽपि जानीयात्? न कश्चिदपि जानीयादित्यर्थः । *अतः* एतस्मात् कारणात्, *बुद्धिमान्* मेधावी, विचक्षणः, दोषज्ञः, विवेकी, *श्वः करणीयानि* अनागते अहनि कानि कानि सत्कर्माणि करणीयानि इति सङ्कल्पयति तानि, *अद्य एव कुर्यात्* अस्मिन् अहनि क्षणे वा एव कुर्यात्, कर्तुम् आरभेत्, प्रवर्तयेत्, इति अर्थः ॥ ("गृहीत इव केशेषु मृत्युना धर्ममाचरेत्"— मृत्युना यमेन वा केशेषु गृहीतः, नीयमान इव मृत्युमुखे, तद्भावनया, इदानीमेव, अद्यैव वा धर्मः आचरितव्यः ।)_
_*ಶ್ವಃ* ನಾಳೆ, *ಕಸ್ಯ* ಯಾವನಿಗೆ, *ಕಿಮ್* ಏನು *ಭವಿಷ್ಯತಿ* ಆಗಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ, *ಕಶ್ಚಿತ್(ಕಃ+ಚಿತ್), ಅಪಿ* ಯಾರೂ ಕೂಡ ಈಗ / ಇವತ್ತು, *ನ ಜಾನಾತಿ* ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. *ಅತಃ* ಆದ್ದರಿಂದ, *ಬುದ್ಧಿಮಾನ್* ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದವನು, ಜಾಣನು, ವಿವೇಕಿಯು, *ಶ್ವಃ ಕರಣೀಯಾನಿ* ನಾಳೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವುದನ್ನು, ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು, *ಅದ್ಯ ಏವ* ಇವತ್ತೇ, ಇಂದಿನ ದಿನವೇ, (ಈ ಕ್ಷಣವೇ), *ಕುರ್ಯಾತ್* ಮಾಡಿಬಿಡಬೇಕು. ("ಗೃಹೀತ ಇವ ಕೇಶೇಷು ಮೃತ್ಯುನಾ ಧರ್ಮಮಾಚರೇತ್"— ಮೃತ್ಯುದೇವತೆಯು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೃತ್ಯುವಿನೆಡೆಗೆ ಎಳೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಾಕದೆ ಈಗಲೇ, ಇಂದೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯ.)_
डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
*सुभाषितम्*
*आचार्यात् पादमादत्ते*
*पादं शिष्य: स्वमेधया ।*
*पादं सब्रह्मचारिभ्य:*
*पादं कालक्रमेण च ॥*
आचार्यात्-from the preceptor,(teacher)
पादम् आदत्ते- take quarter part,
पादं शिष्य:- quarter part , student,
स्व-मेधया- analyses using his intellect
पादं सब्रह्मचारिभ्य:-quarter part from his student-friends / collegues,
पादं कालक्रमेण- quarter part over a period of time (by experience)
च-and.
_A student gains *knowledge* 25% from the teacher, 25% from his own analysing power and efforts, 25% from the collegues / co-students and 25% over a period of time by experience etc._
डा ॥ वेणुगोपालः
_*शिष्यः* शिक्षणीयः, विद्यार्थी, अन्तेवासी, छात्रः, उपदेश्यः, अन्तेसत्, अन्तेषदः, *आचार्यात्* गुरोः सकाशात्, उपाध्यायात्, अध्यापकात्, शिक्षकात्, *पादम्* अर्धस्य अर्धम्, चतुर्थांशम्, २५%, *आदत्ते* आदानं स्वीकारं प्रतिग्रहं करोति । *स्व-मेधया* स्वस्य मेधाशक्त्या बुद्धिबलेन विवेकेन चिन्तन-मननादिना वा *पादम्* अपरचतुर्थांशं, २५% विन्दति । *स-ब्रह्मचारिभ्यः* सहपाठिभ्यः चर्चादिभिः *पादम्* चतुर्थांशम् अपरं, २५% समाप्नोति । *च* तथैव, *कालक्रमेण* कालानन्तरम् स्वानुभवेन वा, *पादम्* शेषम् अन्तिमं चतुर्थांशम्, २५% अवाप्नोति इति भावः ॥_
_*ಶಿಷ್ಯಃ* ಶಿಷ್ಯನಾದವನು, *ಆಚಾರ್ಯಾತ್* ಆಚಾರ್ಯನಿಂದಾಗಿ, *ಪಾದಮ್* ವಿದ್ಯೆಯ / ಜ್ಞಾನದ ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು, *ಆದತ್ತೇ* ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. *ಸ್ವ-ಮೇಧಯಾ* ತನ್ನದಾದ ಸ್ವಂತ ಮೇಧಾ-ಬುದ್ಧಿ-ವಿವೇಕ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ-ಚಿಂತನ-ಮಂಥನ-ಮನನಾದಿಗಳಿಂದ, *ಪಾದಮ್* ಇನ್ನು ಕಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. *ಪಾದಮ್* ಇನ್ನು ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು, *ಸ-ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಭ್ಯಃ* ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚೆ-ಸಂವಾದಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. *ಚ* ಹಾಗೆಯೇ, *ಪಾದಮ್* ಉಳಿದ ಅಂತಿಮವಾದ ಕಾಲಂಶವನ್ನು (ಪೂರ್ಣಜ್ಞಾನವನ್ನು, ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು), *ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ* ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ತನ್ನ ಜೀವನಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ._
डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
*🌹सुभाषितम्🌹*
*छायामन्यस्य कुर्वन्ति*
*तिष्ठन्ति स्वयमातपे ।*
*फलान्यपि परार्थाय*
*वृक्षा: सत्पुरुषा इव ॥*
छायाम्- shadows,
अन्यस्य-for others,
कुर्वन्ति-give,
तिष्ठन्ति-stand,
स्वयम्-oneself,
आतपे-in sun light,
फलानां-fruits,
अपि-also,
परार्थाय-for others,
वृक्षा:-trees,
सत्पुरुषा- good people,
इव-like
_Trees stand in the sun light itself and give shadows to others so that others will not feel the heat of the sun light ; similarly they give fruits for others sake like Good people who always work for the benefit of the society rather than for themselves._
डा ॥ वेणुगोपालः
_*वृक्षाः* पादपाः, तरवः, द्रुमाः, शाखिनः, महीरुहाः, विटपिनः, अनोकहाः, कुटाः, कुजाः, सालाः, *सत्पुरुषाः, इव* सज्जनवत् सन्ततुल्याः साधुसदृशाः पूज्यमानपुरुषनिभाः महापुरुषसमाः, आर्यसन्निभाः, सभ्यप्रख्याः, *अन्यस्य* इतरस्य परस्य परार्थं परोपकारार्थं परोपकाराय, *छायाम्* मनातपम्, आतपाभावं, *कुर्वन्ति* तन्वन्ति ददति; *स्वयम्* वृक्षाः स्वयं तु, *आतपे* सूर्यतापे, एव, *तिष्ठन्ति* सन्ति वर्तन्ते वसन्ति; ते *फलानि अपि* शस्यानि लाभाः, अपि *परार्थाय* अन्यार्थं अपरेभ्यः, उत्पादयन्ति ददति च ("परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः") । इदमेव विज्ञाय अस्माभिरपि स्वार्थं विहाय "परोपकारार्थमिदं शरीरम्" इति मत्वा प्रवर्तनीयम् इति तात्पर्यम् ॥_
_*ವೃಕ್ಷಾಃ* ಮರಗಳು, *ಸತ್ಪುರುಷಾಃ, ಇವ* ಸಜ್ಜನರಂತೆಯೇ, *ಅನ್ಯಸ್ಯ* ಬೇರೆಯವರಿಗೆ, *ಛಾಯಾಮ್* ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ನೆರಳನ್ನು, ತಂಪನ್ನು *ಕುರ್ವನ್ತಿ* ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ನೀಡುತ್ತವೆ; *ಸ್ವಯಮ್* ಆದರೆ ತಾವು ಸ್ವತಃ, *ಆತಪೇ* ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪದಲ್ಲೇ, *ತಿಷ್ಠನ್ತಿ* ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ; *ಫಲಾನಿ ಅಪಿ* ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ, *ಪರಾರ್ಥಾಯ* ಬೇರೆಯವರಿಗಾಗಿಯೇ, ಇತರರಿಗಾಗಿಯೇ, ಪರೋಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ "ಪರೋಪಕಾರಾಯ ಫಲನ್ತಿ ವೃಕ್ಷಾಃ" ಎಂದಿರುವುದು. ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾವೂ ಸಹ ಅತಿಯಾದ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, "ಪರೋಪಕಾರಾರ್ಥಮ್ ಇದಂ ಶರೀರಮ್" ಎಂಬಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು._
डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*त्यजेदेकं कुलस्यार्थे*
*ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।*
*ग्रामं जनपदस्यार्थे*
*आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥*
_*कुलस्यार्थे* वंशगौरवपरिपालनाय कुटुम्बहितार्थे, अन्वयमर्यादायै *एकम्* कुलस्थं दुर्जनम् एकम्, *त्यजेत्* जह्यात्, अपाकुर्यात्, दूरीकुर्यात् । *ग्रामस्यार्थे* संवसथहितार्थे, *कुलम्* एकं दुष्टं कुटुम्बम् एव *त्यजेत्* जह्यात्, अपाकुर्यात्, दूरीकुर्यात् । *जनपदस्यार्थे* जिल्लागौरवपालनाय *ग्रामम्* बाधकं संवसथमेकं पूर्णत्वेन त्यजेत् । सन्दर्भे प्राप्ते सति, *आत्मार्थे* आत्मोद्धाराय स्वहिताय *पृथिवीम्* भौतिकसम्पदं सर्वं भूम्यादिकं *त्यजेत्* जह्यात्, दूरीकुर्यात् पृथिव्यादिमोहबन्धात् विमुच्येत इत्यर्थः ॥_
*ತ್ಯಜೇದೇಕಂ ಕುಲಸ್ಯಾರ್ಥೇ*
*ಗ್ರಾಮಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಕುಲಂ ತ್ಯಜೇತ್ |*
*ಗ್ರಾಮಂ ಜನಪದಸ್ಯಾರ್ಥೇ*
*ಆತ್ಮಾರ್ಥೇ ಪೃಥಿವೀಂ ತ್ಯಜೇತ್ ||*
_*ಕುಲಸ್ಯಾರ್ಥೇ* ಕುಟುಂಬದ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, *ಏಕಮ್* ಕುಟುಂಬಮಾನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆತರಬಹುದಾದ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನನ್ನು, *ತ್ಯಜೇತ್* ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ, *ಗ್ರಾಮಸ್ಯಾರ್ಥೇ* ಇಡಿಯ ಗ್ರಾಮದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, *ಕುಲಮ್* ಅಂತಹ ದುಷ್ಟಕುಟುಂಬವನ್ನೇ ಇಡಿಯಾಗಿ, *ತ್ಯಜೇತ್* ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕು. *ಜನಪದಸ್ಯಾರ್ಥೇ* ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ / ನಾಡಿನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ, *ಗ್ರಾಮಮ್* ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಗ್ರಾಮವನ್ನೇ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಅಂತೆಯೇ ಕೊನೆಗೆ, *ಆತ್ಮಾರ್ಥೇ* ತನ್ನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ, *ಪೃಥಿವೀಮ್* ಭೂಮಿ ಧನ ಕನಕಾದಿ ಸಕಲ ಭೌತಿಕಸಂಪತ್ತನ್ನು *ತ್ಯಜೇತ್* ಯಾವುದೇ ಮೋಹಬಂಧನಗಳಿಲ್ಲದೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು._
*TyajEdEkam kulasyArthE*
*GrAmasyArthE kulam tyajEt.*
*GrAmam janapadasyArthE*
*AtmArthE prthiveem tyajEt.*
त्यजेत् -must leave,
एकम्-one (of the family members),
कुलस्यार्थे-for the sake of family,
ग्रामस्यार्थे-for the sake of village,
कुलम्-a family,
त्यजेत् -must leave,
ग्रामम्- villiage,
जनपदस्यार्थे-for the sake of district,
आत्मार्थे-for the sake of self realisation,
पृथीवीं-earth / material or worldly wealth,
त्यजेत्-must leave.
_For the sake of the family, we have to leave (keep away from)one stupid person in the family. For the sake of village, we may have to leave a family in the village. For the wellbeing of the district, we must leave a worser villiage and for the sake of self realisation, we should leave attachment with this earthly materialistic wealth._
डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री, डा ॥ वेणुगोपालशर्मा च
_वक्रतुण्ड महाकाय_
_कोटिसूर्यसमप्रभ ।_
_निर्विघ्नं कुरु मे देव_
_सर्वकार्येषु सर्वदा ॥_
🌹 *सुभाषितम्* 🌹
*उद्यमेनैव सिद्ध्यन्ति*
*कार्याणि न मनोरथै: ।*
*न हि सुप्तस्य सिंहस्य*
*प्रविशन्ति मुखे मृगा: ॥*
*ಉದ್ಯಮೇನೈವ ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ*
*ಕಾರ್ಯಾಣಿ ನ ಮನೋರಥೈಃ |*
*ನ ಹಿ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ಸಿಂಹಸ್ಯ*
*ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಮುಖೇ ಮೃಗಾಃ ||*
*UdyamEnaiva siddhyanti*
*kAryANi na manOrathaihi.*
*Na hi suptasya simhasya*
*pravishanti mukhE mrgAha.*
_*कार्याणि* कर्माणि, (क्रियाः, चेष्टाः), *उद्यमेन एव* क्रियमाणानि, (क्रियमाणाः, आचर्यमाणाः) एव, क्रियन्ते, आचर्यन्ते चेत्, एव, *सिद्ध्यन्ति* फलन्ति निष्पद्यन्ते वर्धन्ते सम्पद्यन्ते, *न मनोरथैः* न तु केवलं मनोवाञ्छामात्रेण, चिन्तनमात्रेण, सङ्कल्पमात्रेण, आशामात्रेण कार्याणि फलितुम् अर्हन्ति । यथा हि, *मृगाः* हरिणाः, अजिनयोनयः, ऋष्याः, एणाः, कुरङ्गाः, पृषताः, रुरवः, वातायवः, सारङ्गाः, पशुमात्राः वा, *सुप्तस्य* निद्रातेः, निद्रावस्थास्थस्य, शयनस्थस्य, निद्रायमाणस्य, *सिंहस्य* शार्दूलस्य, केवलं मृगराजत्वेन बलिष्ठतां परिगणय्य एव भीत्या, *मुखे* वदने, आनने, आस्ये, तुण्डे, वक्त्रे, लपने वा, *हि* निश्चयेण, सुतराम्, *न प्रविशन्ति* प्रवेशं न कुर्वन्ति, स्वयं समीपम् आगत्य न पतन्ति तन्मुखे, परन्तु सिंह एव स्वयं मृगयेत् मृगयां समाचरेत् । तथैव वयमपि न केवलं चिन्तयेत् परं तु साधयेत् फलावाप्तये, इति तात्पर्यम् ॥_
_*ಕಾರ್ಯಾಣಿ* ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯ ಕರ್ಮ ಚೇಷ್ಟೆಗಳು, *ಉದ್ಯಮೇನ ಏವ* ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದರೆ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗಿ ತೊಡಗಿದರೆ ಮಾತ್ರ, *ಸಿದ್ಧ್ಯನ್ತಿ* ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಫಲಿಸುತ್ತವೆ, ಫಲ ಕೊಡುವುವು. *ಮನೋರಥೈಃ ನ* ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಥವೇರಿ ಹೋದಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ ಹೋಗಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಂಕಲ್ಪ, ಚಿಂತನೆ, ಆಸೆಗಳಿಂದಲೇ ಗುರಿಮುಟ್ಟಲಾಗದು. ಹೇಗೆಂದರೆ, *ಸುಪ್ತಸ್ಯ* ನಿದ್ರಿಸಿರುವ, ಮಲಗಿರುವ, *ಸಿಂಹಸ್ಯ* ಸಿಂಹದ, *ಮುಖೇ* ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ, *ಮೃಗಾಃ* ಜಿಂಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು, *ಹಿ* ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ (ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಸುತರಾಂ), *ನ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ* ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತಾವಾಗಿಯೇ ಬಂದು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹವು ಮೃಗರಾಜನೂ, ಬಲಿಷ್ಠನೂ ಆದರೂ, ಅದರ ಭಯಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ, ಅದು ಮಲಗಿದ್ದಲ್ಲಿಗೇ ಬೇಟೆ ಬಂದು ಬೀಳದು. ಅದೂ ಸಹ ಬೇಟೆಯಾಡಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂತೆಯೇ, ನಾವೂ ಸಹ ಕೇವಲ ಚಿಂತಿಸದೆ, ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾಗಬೇಕೆಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯ._
उद्यमेन-by doing with strenuous effort,
एव-only,
सिद्ध्यन्ति-give results / fruits,
कार्याणि-works,
न मनोरथै:-not by only wills / thoughts.
न हि-not,
सुप्तस्य- by sleeping,
सिंहस्य-of a lion
प्रविशन्ति-enter,
मुखे-into mouth,
मृगा:-animals.
_One can get the results or fruits of actions by performing / doing them with strenuous efforts and not just by thoughts or desires in the mind about them. Because, even for a lion though the mightiest and the king of animals, just by sleeping, the animals won’t enter into its mouth by mere fear of it, but it has to go and hunt itself for it’s food._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*सुभाषितम्*
*शैले शैले न माणिक्यं*
*मौक्तिकं न गजे गजे ।*
*साधवो न हि सर्वत्र*
*चन्दनं न वने वने ॥*
*ಸುಭಾಷಿತ*
*ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ ನ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ*
*ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ ಗಜೇ ಗಜೇ |*
ಸಾಧವೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ*
*ಚಂದನಂ ನ ವನೇ ವನೇ ||*
*Samskritam Aphorism*
*ShailE shailE na mANikyam*
*mouktikam na gajE gajE.*
*SAdhavO na hi sarvatra*
*Chandanam na vanE vanE.*
_*शैले शैले* (—प्रतिशैलः; शिलामयः शैलः) गिरौ गिरौ, पर्वते पर्वते, भूधरे भूधरे, अद्रावद्रौ, अचलेऽचले, कुध्रे कुध्रे, क्ष्माभृति क्ष्माभृति, नगे नगे, शिखरे शिखरे, शिलोच्चये शिलोच्चये, सानुमति सानुमति वा, *माणिक्यं न* (मणिः इव कायति दीप्यते चकास्ति प्रकाशयतीति वा माणिक्यम्) मणिप्रकारः, शोणरत्नम्, रत्नराट्, रविरत्नकम्, शृङगारी, रङ्गमाणिक्यम्, तरुणम्, रत्ननामकम्, रागयुक्, पद्मरागः, रत्नम्, शोणोपलः, सौगन्धिकम्, लोहितकम्, कुरुविन्दम्, रक्तवर्णात्मकं रत्नम्, न वर्तते प्राप्यते वा । केवलं केषुचन शिखरेष्वेव लभ्यते । *गजे गजे* (प्रतिगजः ; गजति मदेन मत्तो भवति इति गजः, गज मदे स्वने नादे वा) हस्तौ हस्तौ, अनेकपेऽनेकपे, इभ इभे, करौ करौ, कुञ्जरे कुञ्जरे, कुम्भ्यौ कुम्भ्यौ, दन्तावले दन्तावले, दन्त्यौ दन्त्यौ, द्रिरदे द्विरदे, द्विपे द्विपे, नागे वागे, पद्मिनि पद्मिनि, मातङ्गे मातङ्गे, मतङ्गजे मतङ्गजे, वारणे वारणे, सामोद्भवे सामोद्भवे, सिन्धुरे सिन्धुरे, स्तम्बेरमे स्तम्बेरमे, पदे पदे वा गजदूरे, *मौक्तिकं न* मुक्ता, शुक्तिः, शौक्तिकेयम्, रास्ना, चन्द्रदैवत्यम्, सौम्या, तारम्, तारा, भौतिकम्, तौतिकम्, अम्भःसारम्, शीतलम्, नीरजम्, नक्षत्रम्, इन्दुरत्नम्, लक्ष्मीः, मुक्ताफलम्, बिन्दुफलम्, मुक्तिका, शौक्तेयकम्, शशिप्रभम्, स्वच्छम्, हिमम्, हिमबलम्, सुधांशुभम्, सुधांशुरत्नम्, न अवाप्यते भवति वा । केषुचिद्गजेष्वेव केषुचन स्थलेष्वेव लभ्यते । *साधवः* सत्पुरुषाः, सन्तः, सज्जनाः, महाकुलाः, कुलीनाः, आर्याः, सभ्याः, कुलजाः, कुलकाः, कुलिकाः, कुल्याः, मुनयः, वार्र्द्धुषिकाः वा, *सर्वत्र* सर्वेषु प्रदेशेषु देशेषु स्थलेषु स्थानेषु वा, *न हि* निश्चयेन न भवन्ति वर्तन्ते सन्ति जीवन्ति वसन्ति लभ्यन्ते वा, किन्तु विरलाः । *वने वने* (प्रतिवनम् ; वनतीति, वन्यते सेव्यते वेति वनम्) अटव्यामटव्याम्, अरण्येऽरण्ये, कानने कानने, कान्तारे कान्तारे, गहने गहने, विपिने विपिने, सत्त्रे सत्त्रे वा, *चन्दनं न* गन्धसारः, भद्रश्रीः, रोहणद्रुमः, श्रीखण्डम्, श्रीगन्धम् वा नास्ति न वर्तते न भवति न दृश्यते न रोहति प्रवर्धते वा, परन्तु दुर्लभम् । इत्थं, माणिक्यादिरत्नानि, मौक्तिकादिमणयः, सत्पुरुषादिमहात्मानः, चन्दनादिश्रेष्ठतरवः बहुदुर्लभा विरला वेति तात्पर्यम् ॥_
_*ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ* ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೂ, *ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ನ* ಮಾಣಿಕ್ಯ / ಪದ್ಮರಾಗ / ಕೆಂಪುರತ್ನ, ಹವಳ ಸಿಕ್ಕದು. *ಗಜೇ ಗಜೇ* ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆನೆಯಲ್ಲೂ / ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ / ಗಜದೂರಕ್ಕೊಂದರಂತೆ, *ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ* ಮುತ್ತೂ ಸಿಗದು. *ಸಾಧವಃ* ಸಾಧು ಸಂತ ಮಹಾತ್ಮರು, *ಸರ್ವತ್ರ ನ ಹಿ* ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲೂ ದೊರಕರು. *ಚಂದನಮ್* ಶ್ರೀಗಂಧವೂ, *ವನೇ ವನೇ ನ* ಎಲ್ಲ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಇರದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಾಣಿಕ್ಯಾದಿ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳು, ಮುತ್ತಿನಂತಹ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಮಣಿಗಳು, ಸಾಧುಗಳಂತಹ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಗಂಧದಂತಹ ವಿಶೇಷ ವೃಕ್ಷಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ, ದುರ್ಲಭ ಹಾಗೂ ವಿರಳ ಎಂದರ್ಥ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹ ವಸ್ತು-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನಿತ್ತು, ಅವುಗಳ / ಅವರ ಜೊತೆ ಸದಾ ಪವಿತ್ರ ಸತ್ಸಂಗವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು._
शैले शैले-every mountain,
न-no,
माणिक्यं-precious gem like ruby,
मौक्तिकं-pearl,
न-no,
गजे गजे- every elephant,
साधव:-virtuous people,
न हि- do not exist,
सर्वत्र-everywhere,
चन्दनं-sandalwood,
न-not,
वने वने-in every forest.
_Precious gems can't be seen in every mountain; sandalwood can not be found in every forest; only rare tuskers / elephants / places will have pearls(mouktika) in their head / inside the sea; good and noble people are a rarity. Virtuous things are seldom found in society. When you get to meet a righteous person, make sure that you maintain their company. Like gems and sandalwood it’s rare and precious._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*चिन्तायाश्च चितायाश्च*
*बिन्दुमात्रं विशिष्यते ।*
*चिता दहति निर्जीवं*
*चिन्ता दहति जीविनम् ॥*
*ಚಿನ್ತಾಯಾಶ್ಚ ಚಿತಾಯಾಶ್ಚ*
*ಬಿನ್ದುಮಾತ್ರಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ |*
*ಚಿತಾ ದಹತಿ ನಿರ್ಜೀವಂ*
*ಚಿನ್ತಾ ದಹತಿ ಜೀವಿನಮ್ ||*
*ChintAyAshcha chitAyAshcha*
*bindumAtram vishiSHyatE.*
*ChitA dahati nirjeevam*
*chintA dahati jeevinam.*
_*चिन्तायाः च* दुःखस्य व्यथायाः मनःपीडायाः वा, तथा, *चितायाः च* शवदाहाधारचुल्ल्याः, चित्यायाः, काष्ठमठ्याः, चैत्यस्य, चिताचूडकस्य, चित्यस्य, चितेः वा च, एतयोः / एनयोः / अमुयोः / अनयोः द्वयोः मध्ये, *बिन्दुमात्रम्* अक्षरदृष्ट्या केवलम् अनुस्वारमेव, स्वल्पमात्रम्, *विशिष्यते* विशेषः, व्यत्यासः, अन्तरं, भेदः, विद्यते, वर्तते, अस्ति, भवति वा । परन्तु तयोः परिणामदृष्ट्या अज-गजान्तरमस्ति । कथमिति चेत्, *चिता* शवदाहाधारचुल्ली, चित्या, काष्ठमठी, चैत्यम्, चिताचूडकम्, चित्यम्, चितिः, वा *निर्जीवम्* जीवरहितकायम्, प्राणवर्जितदेहम्, मृतशरीरम्, *दहति* भस्मीकरोति, अग्निसात्करोति, नाशयति वा । *चिन्ता* दुःखम्, प्रगाढम्, व्यसनम्, व्याकुलता, व्यथा, मनःपीडा वा, *जीविनम्* सजीवम्, प्राणिनम्, सप्राणम्, जीवन्तम्, प्राणयुतम्, जीवसमेतम् एव, *दहति* विनाशयति क्षणे क्षणे दिने दिने वा पीडयति अग्निरिव इत्यर्थः । अत एव *" गते शोकं न कुर्वीत... ", "शोकस्थानसहस्राणि...दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् " इत्यादिवचनेभ्यश्च विवेकी व्यर्थचिन्ताम् अकुर्वन्, परिहारोपायचिन्तनं कुर्यात्, अपरिहार्यं चेत् स्थितप्रज्ञताम् आश्रयेत्, इति भावः ॥_
_*ಚಿನ್ತಾಯಾಃ ಚ* ಚಿಂತೆಗೂ, ವ್ಯಾಕುಲತೆಗೂ, ಶೋಕಕ್ಕೂ, ದುಃಖಕ್ಕೂ, ಮನೋವೇದನೆಗೂ, *ಚಿತಾಯಾಃ ಚ* ಚಿತೆಗೂ, ಶವದ ಕಾಷ್ಠರಾಶಿಗೂ, *ಬಿನ್ದುಮಾತ್ರಮ್* ಅಕ್ಷರಶಃ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅನುಸ್ವಾರ "ಂ" ಮಾತ್ರ, *ವಿಶಿಷ್ಯತೇ* ವ್ಯತ್ಯಾಸ / ವಿಶೇಷ / ಭೇದ / ಅಂತರವಿರುವುದು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚಿಂತೆ-ಚಿತೆಗಳಿಗೆ ಅಜ-ಗಜಾಂತರವಿದೆ. ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ, *ಚಿತಾ* ಚಿತೆಯು, *ನಿರ್ಜೀವಮ್* ಜೀವವಿರದ ದೇಹವನ್ನು / ಶವವನ್ನು ಮಾತ್ರ, *ದಹತಿ* ಸುಡುತ್ತದೆ, ದಹನಮಾಡುತ್ತದೆ, ದಹಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊತ್ತಿಸುವುದು, ಭಸ್ಮಮಾಡುವುದು. ಆದರೆ, *ಚಿನ್ತಾ* ಚಿಂತೆಯಾದರೋ, *ಜೀವಿನಮ್* ಜೀವವಿರುವವನನ್ನೇ, ಜೀವಂತವಿರುವಾಗಲೇ, *ದಹತಿ* ಕ್ಷಣಕ್ಷಣವೂ ದಿನದಿನವೂ ಸುಡುತ್ತಿರುವುದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, *"ಗತೇ ಶೋಕಂ ನ ಕುರ್ವೀತ"*— "ಗತಿಸಿಹೋದದ್ದಕ್ಕೆ ಶೋಕಿಸಬಾರದು", *"ಶೋಕಸ್ಥಾನಸಹಸ್ರಾಣಿ...ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮೂಢಮಾವಿಶನ್ತಿ ನ ಪಣ್ಡಿತಮ್"*— "ಸಾವಿರಾರು ದುಃಖಕಾರಣಗಳು ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ದಿನದಿನವೂ ಆವರಿಸುತ್ತಿರುವುವು, ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಲ್ಲ" ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನುಸಾರವೂ ಸಹ, ವಿವೇಕಿಯಾದವನು ವ್ಯರ್ಥಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮಾಡದೆ, ಪರಿಹಾರೋಪಾಯದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದಿರುವುದಾದರೆ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ._
चिन्ताया:-of worries,
च-and,
चिताया:- of funeral pyre,
च-and,
बिन्दुमात्रं-point only,
विशिष्यते-distinguish / difference ,
चिता-funeral pyre,
दहति-burn,
निर्जीवं-the dead,
चिन्ता-worry,
दहति-burn,
जीविनम्-living person.
_What distinguishes / differentiates chintA (worry) and chitA (funeral fire) is only a point(Bindu or n). ChitA burns only the dead whereas the chintA burn even the living person._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*पद्माकरं दिनकरो विकचीकरोति*
*चन्द्रो विकासयति कैरवचक्रवालम् ।*
*नाभ्यर्थितो जलधरोऽपि जलं ददाति*
*सन्त: स्वयं परहिते निहिताभियोगाः ॥*
*ಪದ್ಮಾಕರಂ ದಿನಕರೋ ವಿಕಚೀಕರೋತಿ*
*ಚನ್ದ್ರೋ ವಿಕಾಸಯತಿ ಕೈರವಚಕ್ರವಾಲಮ್ |*
*ನಾಭ್ಯರ್ಥಿತೋ ಜಲಧರೋऽಪಿ ಜಲಂ ದದಾತಿ*
*ಸನ್ತಃ ಸ್ವಯಂ ಪರಹಿತೇ ನಿಹಿತಾಭಿಯೋಗಾಃ ||*
*PadmAkaram dinakarO vikacheekarOti*
*chandrO vikAsayati kairavachakravAlam.*
*NAbhyarthitO jaladharOpi jalam dadAti*
*santah swayam parahitE nihitAbhiyOgAha.*
_*दिनकरः* दिनं करोति इति दिनकरः, "मित्रः, रविः, सूर्यः, भानुः, खगः, पूषा, हिरण्यगर्भः, मरीचिः, आदित्यः, सविता, अर्कः, भास्करः", इति सूर्यनारायणनमस्कारमन्त्रे द्वादशनामानि । *"भानुर्हंसः सहस्रांशु-स्तपनः सविता रविः । पद्माक्ष-स्तेजसांराशि-श्छायानाथ-स्तमिस्रहा ॥ कर्मसाक्षी जगच्चक्षु-र्लोकबन्धु-स्त्रयीतनुः । प्रद्योतनो दिनमणिः खद्योतो लोकबान्धवः ॥ इनो भगो धामनिधि-श्चांशुमाल्य-ब्जिनीपतिः । माठरः पिङ्गलो दण्ड-श्चण्डांशुोः परिपार्श्वकाः ॥"— इत्यमरकोषे । "धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुण-स्त्वंश एव च । भगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमस्तथा ॥ एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते । जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिकः ॥"* — इति *महाभारते* द्वादशादित्यनामानि । दिनकरस्य अन्यनामानि *आदित्यहृदयम्* आदिषु लभ्यन्ते ।_
_तादृशो दिनकरः, *पद्माकरं* पद्मानां कमलानां नीरजानां वारिजानां पुण्डरीकानां नलिनानाम् अरविन्दानाम् आकरः, आश्रयः, आलयः, कासारः, सरोवरः, सरः पद्माकरः, तम् । *"कुमुदिन्यां नलिन्यां तु बिसिनीपद्मिनीमुखाः । वा पुंसि पद्मं नलिनम् अरविन्दं महोत्पलम् ॥" इत्यमरकोषे ।* दिनकरः पद्मनिकरं कमलसमूहं वा *विकचीकरोति* विकासयति स्वज्योतिषां प्रभावात् ।_
_*चन्द्रः* शशी, अत्रिनेत्रप्रसूतः, अब्जः, ऋक्षेशः, ओषधीशः, कलानिधिः, क्षपाकरः, क्षायणीरमणः, ग्लौः, जैवातृकः, द्विजराजः, नक्षत्रेशः, निशापतिः, निशीथिनीनाथः, पीयूषरुचिः, प्रालेयांशुः, मृगाङ्कः, शशाङ्कः, रजनीकरः, राजा, रोहिणीवल्लभः, विधुः, शशधरः, शुभ्रांशुः, श्वेतरोचिः, सुधांशुः, सोमः । *"हिमांशु-श्चन्द्रमा-श्चन्द्र इन्दुः कुमुदबान्धवः"* इत्यमरकोषे । सः *कैरव-चक्रवालम्* कुमुद-श्वेतोत्पल-मण्डलम्, *विकासयति* विकचीकरोति ।_
_*जलधरः* मेघः, धराधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुच्, धूमयोनिः, अब्दः, पयोधरः, पयोदः *"अभ्र मेघो वारिवाहः स्तनयित्नुर्-बलाहकः" इत्यमरकोषे । सः, *न अभ्यर्थितः, अपि* न प्रार्थितः, अयाचितो वापि, *जलम्* वारि, नीरम्, अम्बुम्, अम्भः, अर्णः, उदकम्, कबन्धम्, काण्डः, काण्डम्, कुशम्, कृपीटम्, क्षीरम्, घनरसः, जीवनीयम्, तोयम्, पाथः, पानीयम्, पुष्करम्, भुवम्, मेघपुष्पम्, वारिम्, विशम्, शम्बरम्, सर्वतोमुखम् *"आपः स्त्री भूम्नि वार्-वारि सलिलं कमलं जलम् । पयः कीलाल-ममृतं जीवनं भुवनं वनम् ॥"* इत्यमरकोषे । जलधरः, न अभ्यर्थितः, अपि, जलं, *ददाति* यच्छति प्रददाति, विददाति, संददाति ।_
_इत्थम्, *सन्तः* सज्जनाः, साधवः, उदारचरिताः, महात्मनः, सूर्य-चन्द्र-मेघादिवत्, *स्वयम्* अन्यप्रेरणया विना एव, *परहिते* परेषां, अन्येषां हितार्थं, *निहित-अभियोगाः* सदा निहितबुद्धयः, परायणाः, प्रवृत्ताः, सक्रियाः, प्रयतमानाः, प्रवर्तमानाः भवन्ति । अतः, अप्रार्थितोऽपि परोपकारकरणम् उत्तमम्, प्रार्थितस्य परहितप्रवृत्तिः मध्यमा, याचितोऽपि अकरणम् अधमम्, याचितोऽयाचितोऽपि परापकारकरणं परपीडाकरणं वा अधमाधममिति तात्पर्यः ॥_
_*ದಿನಕರಃ* ಹಗಲನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸೂರ್ಯನು, *ಪದ್ಮಾಕರಮ್* ಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವ ಕಮಲಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು, *ವಿಕಚೀಕರೋತಿ* ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. *ಚನ್ದ್ರಃ* ಚಂದಿರನು, ತಂಗದಿರನು (ತಣ್—ತಂಪಾದ, ಕದಿರ—ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನು), *ಕೈರವ-ಚಕ್ರವಾಲಮ್* ನೈದಿಲೆ / ಬಿಳಿದಾವರೆ / ಶ್ವೇತಪದ್ಮ / ಕನ್ನೈದಿಲೆಗಳ ಮಂಡಲವನ್ನು, *ವಿಕಾಸಯತಿ* ವಿಕಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. *ಜಲಧರಃ* ನೀರನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಮೋಡವು, *ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿತಃ, ಅಪಿ* ಬೇಡದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸದಿದ್ದರೂ, ಯಾಚಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, *ಜಲಮ್* ನೀರನ್ನು, ಮಳೆನೀರನ್ನು, *ದದಾತಿ* ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, *ಸನ್ತಃ* (ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಮೋಡಾದಿಗಳಂತೆಯೇ) ಸಜ್ಜನರು, ಸಾಧು-ಸತ್ಪುರುಷರು, ಉದಾರಚರಿತೆಯ ಮಹಾತ್ಮರು, *ಸ್ವಯಮ್* ಅನ್ಯರ ಪ್ರೇರಣೆ-ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ತಾವೇ ತಾವಾಗಿಯೇ, *ಪರಹಿತೇ* ಇತರರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, *ನಿಹಿತ-ಅಭಿಯೋಗಾಃ* ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ ಪ್ರವರ್ತನೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಇತರರಿಗಾಗಿಯೇ ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟವರಾಗಿರುವರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇಳದೇ ಪರೋಪಕಾರಗೈಯುವುದು ಉತ್ತಮ; ಕೇಳಿದಾಗ ಮಾಡುವುದು ಮಧ್ಯಮ; ಕೇಳಿದರೂ ಮಾಡದಿರುವುದು ಅಧಮ; ಹಾಗೂ ಸಹಾಯ ಕೇಳದಿದ್ದರೂ ಕೇಳಿದರೂ ಉಪಕಾರಮಾಡದೇ ತೊಂದರೆ / ಅಪಕಾರ ಮಾಡುವುದು ಅಧಮಾಧಮವೆಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ._
पद्माकरं-the lotus pond,
दिनकर:-sun,
विकचीकरोति-blossoms,
चन्द्र:-moon,
विकासयति-blossoms,
कैरवचक्रवालम्-water lilies,
न अभ्यर्थित: अपि-without requesting also,
जलधर: अपि-rain cloud,
जलं-water,
ददाति-gives,
सन्त:-virtuous people(ascetic people),
स्वयं-on their own,
परहिते-in helping others,
निहिताभियोगा:-people engaged in.
_Sun without any expectations blossoms the lotus; moon similarly blossoms the water lilies; clouds rain without any expectations. All these elements help others as it’s their nature and not because somebody is forcing them to do so. Like elements of nature, living for others should be part of our character not because someone has asked us to do it._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*एतदेव हि पाण्डित्यम्*
*एषा चैव कुलीनता ।*
*एष एव परो धर्म:*
*आयादूनतरो व्यय: ॥*
*ಏತದೇವ ಹಿ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮ್*
*ಏಷಾ ಚೈವ ಕುಲೀನತಾ |*
*ಏಷ ಏವ ಪರೋ ಧರ್ಮಃ*
*ಆಯಾದೂನತರೋ ವ್ಯಯಃ ||*
*EtadEva hi pAnDityam*
*EshA chaiva kuleenatA.*
*ESHa Eva parO dharmaha*
*AyAdoonatarO vyayaha.*
_*एतद्* इदम्, अदः, *एव* केवलम्, मात्रम्, *हि* निश्चयेन, *पाण्डित्यम्* विद्वत्ता, शास्त्रज्ञता, विपश्चित्त्वम्, दोषज्ञत्वम्, प्राज्ञत्वम् । *च* तथा, *एषा* इयम्, असौ, *एव* मात्रम्, केवलम्, *कुलीनता* सत्कुलप्रसूतता, उत्तमकुलोत्पन्नता, साधुता, सभ्यता, आर्यता, महाकुलता, सज्जनता, श्रेष्ठवंशोद्भवता । *एषः* असौ, अयम्, *एव* केवलम्, मात्रम्, *परः* श्रेष्ठः, उत्कृष्टः, उत्तमः, अनुत्तमः, प्रधानः, वरम्, अग्रियः, केवलः, *धर्मः* पुण्यम्, श्रेयः, सुकृतम्, न्यायः, आचारः, विहितः, रहस्यम् । किमिति चेत्— *आयात्* धनागमात्, प्राप्तेः, लाभात्, *ऊनतरः* न्यूनतरः, अल्पतरः, हीनतरः, *व्ययः* धनापगमः, दानम्, परित्यागः, भवेत्, भविष्यदर्थम्, आपत्कालार्थं च वित्तशेषम् अवश्यम् इति भावः ॥_
_*ಏತದ್ ಏವ* ಇದೇ, *ಹಿ* ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲವೆ, *ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮ್* ಪಾಂಡಿತ್ಯವು, ವಿದ್ವತ್ತೆಯು, ಪ್ರಾಜ್ಞತ್ವವು? *ಚ* ಹಾಗೆಯೇ, *ಏಷಾ ಏವ* ಇದೇ, *ಕುಲೀನತಾ* ಕುಲೀನತೆಯು, ಸತ್ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವಿಕೆಯು, ಸಭ್ಯತೆಯು, ಸಜ್ಜನಿಕೆಯು. *ಏಷ ಏವ* ಇದೇ, *ಪರಃ* ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ, ಉತ್ತಮವಾದ, ಅನುತ್ತಮವಾದ, ಮುಖ್ಯವಾದ, ಕೇವಲವೂ ಆದ, *ಧರ್ಮಃ* ಧರ್ಮವು, ಆಚಾರವು, ನ್ಯಾಯವು, ಪುಣ್ಯವು, ಸುಕೃತವು, ಉಚಿತವಾದುದು, ವಿಹಿತವೂ ರಹಸ್ಯವೂ ಆದುದು. ಯಾವುದೆಂದರೆ— *ಆಯಾತ್* ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ, *ವ್ಯಯಃ* ಖರ್ಚು, *ಊನತರಃ* ಕಡಿಮೆಯಿರಬೇಕು; ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೋ, ಆಪತ್ಕಾಲಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಸಂಪತ್ತಿನ ಉಳಿಸುವಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ._
एतद्(नपुं)-this,
एव-only,
हि-is,
पाण्डित्यम्-the knowledge,
एषा(स्त्री)-this,
च-also,
एव-only is,
कुलीनता-the nobility,
एष:(पुं)-this,
एव-only is,
पर:-the noble,
धर्म:-dharma / practice,
आयात्-than revenue,
ऊनतर:-is lesser,
व्यय:-expenditure.
_It is wise and noble to maintain expenses lower than the income. To succeed in life and lead a peaceful life, we must be careful of our expenditure and should save little by little. If not we will run out of money and will come to a state to ask and accept credit / loan, which will in turn reduce both quality and serenity of life. That is why maintaining revenue and expenditure in a wise way is considered as a noble practice or Dharma._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*पुण्यस्य फलमिच्छन्ति*
*पुण्यं नेच्छन्ति मानवा: ।*
*न पापफलमिच्छन्ति*
*पापं कुर्वन्ति यत्नत: ॥*
*ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಫಲಮಿಚ್ಛನ್ತಿ*
*ಪುಣ್ಯಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ |*
*ನ ಪಾಪಫಲಮಿಚ್ಛನ್ತಿ*
*ಪಾಪಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ನತಃ ||*
*Punyasya phalamichcHanti*
*punyam nEchcHanti mAnavAha.*
*Na pApaphalamichcHanti*
*pApam kurvanti yatnataha.*
_*मानवाः* मनोः गोत्र-अपत्यानि पुमांसः मानवाः, मनुजाः, नराः, मनुष्याः, मर्त्याः, मानुषाः, विशः, बालाः ( *मनुष्या मानुषा मर्त्या मनुजा मानवा नराः । स्युः पुमांसः पञ्चजनाः पुरुषाः पूरुषा नरः ॥* — इति अमरकोषे) *पुण्यस्य* धर्मस्य, न्यायस्य, सदाचारस्य, सत्कर्मस्य, श्रेयसः, सुकृतस्य, शुभादृष्टस्य, वृषस्य, शोभनकर्मस्य, *फलम्* लाभम्, प्रयोजनम्, समृद्धिम्, *इच्छन्ति* वाञ्छन्ति, कामयन्ते, अभिलाषन्ते, काङ्क्षन्ति, लिप्सन्ति, स्पृहन्ते । *पुण्यम्* धर्मम्, न्यायम्, सदाचरणम्, सत्कर्म, श्रेयः, सुकृतम्, शुभादृष्टम्, शोभनकर्म, *न इच्छन्ति* न ईहन्ते, न कामयन्ते । *पापफलम्* पापस्य फलम् , *न इच्छन्ति* न कामयन्ते । परन्तु, *यत्नतः* प्रयत्नपूर्वकाः, *पापम्* अघम्, अपराधम्, किल्बिषम्, आगः, कुत्सम्, अशुभम्, अंहः, एनः, कलुषम्, कल्कम्, कल्मषम्, तमः, ओघम्, दुरितम्, दुष्कृतम्, पङ्कम्, पातकम्, पाप्मानम्, वृजिनम्, तूस्तम्, कण्वम्, अनिष्टम्, दुरदृष्टम्, शल्यम्, पापकम्, ( *"अस्त्री पङ्कः पुमान् पाप्मा पापं किल्बिषकल्मषम् । कलुषं वृजिनैनोऽघमंहो दुरितदुष्कृतम् ॥"* — इति अमरकोशे) *कुर्वन्ति* समाचरन्ति । एतत्तु विचित्रमपि सत्यमेव! "जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिः, जानाम्यधर्मं न च मे निवृत्तिः" इति व्यासभारते दुर्योधनोक्तिः । तथा च प्रसिद्धा व्यासोक्तिः— "ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चित् शृणोति मे । धर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते" इति ॥_
_*ಮಾನವಾಃ* ಮನುಷ್ಯರು, ಮನುವಂಶಜರು, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಬಾಲಬುದ್ಧಿಯವರು, *ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಫಲಮ್* ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು, *ಇಚ್ಛನ್ತಿ* ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, *ಪುಣ್ಯಮ್* ಪುಣ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಲು, *ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ* ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. *ಪಾಪಫಲಮ್* ಪಾಪದ ಫಲವನ್ನು, *ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ* ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, *ಯತ್ನತಃ* ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು, *ಪಾಪಮ್* ಪಾಪಕರ್ಮವನ್ನು, *ಕುರ್ವನ್ತಿ* ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಚಿತ್ರವಾದರೂ ಸತ್ಯ! "ಜಾನಾಮಿ ಧರ್ಮಂ ನ ಚ ಮೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ಜಾನಾಮ್ಯಧರ್ಮಂ ನ ಚ ಮೇ ನಿವೃತ್ತಿಃ" — "ಧರ್ಮವೇನೆಂದು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಆದರೆ, ನನಗದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಅಧರ್ಮವೇನೆಂದೂ ನನಗರಿವಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ಬಿಡಲಾರೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಸಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಾತಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವ್ಯಾಸ ವಚನ— "ಊರ್ಧ್ವಬಾಹುರ್ವಿರೌಮ್ಯೇಷ ನ ಚ ಕಶ್ಚಿತ್ ಶೃಣೋತಿ ಮೇ | ಧರ್ಮಾದರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಸ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಸೇವ್ಯತೇ"— "ನಾನು ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ, ಯಾರೂ ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಧರ್ಮವನ್ನೇಕೆ ಆಚರಿಸುವ ಮನಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ?_
पुण्यस्य-of good(auspicious/righteous)deeds,
फलम्-reward / result / fruit,
इच्छन्ति-want,
पुण्यम्-good(auspicious/righteous)deeds,
न-do not,
इच्छन्ति-want
मानवाः-people/human beings,
न-don’t,
पापम्-sin,
फलम्-reward of,
इच्छन्ति-want,
पापम्-sin
कुर्वन्ति-are committing,
यत्नतः-with efforts.
_People want the reward for good deeds(puNyam) but don’t want to do good /righteous things. People don’t want the punishment(reward) for the sins committed but keep committing sins with effort._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*सुलभाः पुरुषा राजन्*
*सततं प्रियवादिनः ।*
*अप्रियस्य च पथ्यस्य*
*वक्ता श्रोता च दुर्लभ: ॥*
*ಸುಲಭಾಃ ಪುರುಷಾ ರಾಜನ್*
*ಸತತಂ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಃ |*
*ಅಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ ಪಥ್ಯಸ್ಯ*
*ವಕ್ತಾ ಶ್ರೋತಾ ಚ ದುರ್ಲಭಃ ||*
*Sulabhaafpurushaa raajan*
*satatam priyavaadinaha.*
*Apriyasya cha pathyasya*
*vaktaa shrOtaa cha durlabhaha.*
_*राजन्* — हे राजन्! हे भूपते! हे नृप! हे क्ष्माभृत्! हे महीक्षित्! हे राट् / राज्! हे प्रभो! हे क्षत्रिय! हे मूर्धाभिषिक्त! हे राजन्य! हे पार्थिव! हे स्वामिन्! *सततम्* निरन्तरम्, सर्वदा, सदा, अविरतम्, अनवरतम्, अनारतम्, अश्रान्तम्, सन्ततम्, अनिशम् ( *"सततानारताश्रान्तसन्तताविरतानिशम् "* इति अमरकोशे ), *प्रियवादिनः* (प्रियवादिन् शब्दः, वादी, वादिनौ, वादिनः) प्रियं वदन्तीति प्रियवादिनः (वद्), रुचिरवक्तारः (ब्रू), मञ्जुभाषिणः (भाष्—भाषिन्—भाषी, भाषिणौ, भाषिणः), वल्गु / सुन्दर / शोभन / रुच्य / मनोहर / हृद्य-वदितारः (वद्), आख्यातारः (ख्या) *पुरुषाः* नराः (नरशब्दः—नरः, नरौ, नराः), मानवाः, मनुजाः, पुमांसः, मनुष्याः, नरः (नृशब्दः—ना, नरौ, नरः), *सुलभाः* सुखेन लभ्याः, अनायासेन प्राप्याः । परन्तु, *अप्रियस्य* (न प्रियम् इति अप्रियम्, तस्य) अरुचिरस्य, अमञ्जोः, अवल्गोः, असुन्दरस्य, अशोभनस्य, अरुच्यस्य, अमनोहरस्य, अहृद्यस्य, *च* तथा, *पथ्यस्य* योग्यस्य, उचितस्य, हितस्य, श्रेयसः, आत्मीयस्य, *वक्ता* वादी, भाषी, वदिता, आख्याता, *च* तथैव, *श्रोता* यः शृणोति सः, *दुर्लभः* विरलः, दुष्प्रापः, अतिप्रशस्तः ।_
_*ರಾಜನ್* ಹೇ ರಾಜನೆ, ಅರಸನೆ, ಅಧಿಪತಿಯೆ, ನರಪತಿಯೆ, *ಸತತಮ್* ಯಾವಾಗಲೂ, *ಪ್ರಿಯವಾದಿನಃ* ಸವಿಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವ, *ಪುರುಷಾಃ* ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, *ಸುಲಭಾಃ* ಸುಲಭವಾಗಿ, ಹೇರಳವಾಗಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಮಂದಿ ದೊರಕುವರು. ಆದರೆ, *ಅಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ* ಅಪ್ರಿಯವಾದ / ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ, *ಪಥ್ಯಸ್ಯ* ಹಿತವಾದ, ಹಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು, *ವಕ್ತಾ* ಹೇಳುವವನು, *ಶ್ರೋತಾ ಚ* ಹಾಗೂ ಕೇಳುವವನು, *ದುರ್ಲಭಃ* ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ, ದುರ್ಲಭ, ವಿರಳ, ಹೆಚ್ಚಿನವನು, ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಉತ್ತಮನು._
सुलभा:-easily obtainable,
पुरुषा:-men,
राजन्-Oh king!,
सततं-always,
प्रियवादिन:-who always say pleasant things,
अप्रियस्य-of not likeable,
च-and,
पथ्यस्य-of good,
वक्ता-who says,
श्रोता-who listens,
च दुर्लभ:-is difficult to get.
_There will be many people around us to praise us especially if we happened to have wealth and power. At the same time, seldom are there people who wish for our good and might even criticize us to make us better._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹* *असद्भिश्शपथेनोक्तं* *जले लिखितमक्षरम् ।* *सद्भिस्तु लीलाया प्रोक्तं* *शिलालिखितमक्षरम् ॥* *ಅಸದ್ಭಿಶ್ಶಪಥೇನೋಕ್ತಂ* *ಜಲೇ ಲಿಖಿತಮಕ್ಷರಮ್ |* *ಸದ್ಭಿಸ್ತು ಲೀಲಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ* *ಶಿಲಾಲಿಖಿತಮಕ್ಷರಮ್ ||* *AsadbhishshapathEnOktam* *jalE likhitamaksharam.* *Sadbhistu leelayaa prOktam* *shilaalikhitamaksharam.* _*असद्भिः* न सन्तः, असन्तः, तैः, असद्भिः (तकारान्तः पुल्लिङ्गः, असत् शब्दः, तृतीयाविभक्तिः, बहुवचनम् ; असन्, असन्तौ, असन्तः । असन्तम्, असन्तौ, असन्तः । असता, असद्भ्याम्, असद्भिः । एवमेव सत् शब्दोऽपि गृह्यताम्), असाधुभिः, दुष्टैः, आसुरैः, कुजनैः, *शपथेन* प्रतिज्ञापूर्वकं, सत्यावधारणेन, शपनेन, प्रत्ययेन, समयेन, सत्येन, *उक्तम्* भाषितम्, भणितम्, कथितम्, उच्चारितम्, पठितम्, उद्घोषितम् अपि, *जले* वारिणि, नीरे, अम्बुनि, अम्भसि, अमृते, अर्णसि, अप्सु, उदके, कबन्धे, कमले, काण्डे(पुं, नपुं), कीलाले, कुशे, कृपीटे, क्षीरे, घनरसे, जीवने, जीवनीये, तोये, पयसि, पाथसि, पानीये, पुष्करे, भुवे, मेघपुष्पे, भुवने, वने, सलिले, विशे, शम्बरे, सर्वतोमुखे, कस्मिन्, गवि, घृते, इरायाम्, कुशे, विषे वा, *लिखितम्* अङ्कितम्, लिप्तम्, *अक्षरम्* वर्णम्, लिपिः, भवति । दुर्जनैरुक्तं शपथवाक्यमपि जले लिखिताक्षरमिव मिथ्या, अविश्वसनीयं, क्षणिकं चेति तात्पर्यम् ।_ _*तु* परन्तु, किन्तु, पुनः, किम्पुनः, किञ्च, पक्षान्तरे, *सद्भिः* सत्पुरुषैः, सज्जनैः, महात्मभिः, साधुभिः, शिष्टैः, सुजनैः, दैवैः, *लीलया* सहजतया, विना विशेषशपथेनापि, विलासेन, क्रीडया, केलिना, सुललिततया, परिहासेन वा, *प्रोक्तम्* प्रकृष्टेन उक्तम्, सम्यग् भाषितम्, भणितम्, उच्चारितम्, पठितम्, कथितम्, घोषितं गदितं वा, *शिलालिखितम् अक्षरम्* शाश्वतं, सत्यं, विश्वसनीयं, सुदृढम् भवतीत्यर्थः शिलालिखितमिव, अश्मनि, उपले, शिलायां, ग्रावणि, दृषदि, पाषाणे, प्रस्तरे लिखितं लिप्तम् अक्षरं, वर्णं, लेखनं, लिपिः, इव । अत एव, सत्पुरुषवाक्यमेव सदा ग्राह्यम् अप्रियमपि हितकारि, किन्तु दुर्जनवचनं नैव ग्राह्यं श्रवणमनोहरमपि अहितप्रदम् इति सन्देशः ॥ अपरत्राप्युक्तम्— *"ऋषीणां पुनराद्यानां वाचमर्थोऽनुधावति । लौकिकानां तु साधूनामर्थं वागनुवर्तते "* —पुरातनवैदिकमहर्षीणाम् अप्रयत्नपूर्वकं सहजोद्गारमेवानुस्रियतेऽर्थः । किन्तु, लौकिकानाम् अतपस्वीनां वाक्, सुचिन्तनपूर्वकेण, अर्थमधिकृत्य प्रयत्नेन, न तु लीलया निस्सरतीत्यर्थः ॥_ _*ಅಸದ್ಭಿಃ* ದುರ್ಜನರಿಂದ, *ಶಪಥೇನ* ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೆಂಬಂತೆ, *ಉಕ್ತಮ್* ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದೂ ಕೂಡ, *ಜಲೇ* ನೀರಿನಲ್ಲಿ, *ಲಿಖಿತಮ್* ಬರೆದ, *ಅಕ್ಷರಮ್* ಅಕ್ಷರದಂತೆ ಮಾಯವಾಗಿ ಹೋಗುವಂಥ ಸುಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. *ತು* ಆದರೆ, *ಸದ್ಭಿಃ* ಸಜ್ಜನರಿಂದ, *ಲೀಲಯಾ* ಸಹಜವಾಗಿ, ವಿಶೇಷ ಶಪಥವಿಲ್ಲದೆಯೇ, *ಪ್ರೋಕ್ತಮ್* ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾತು, *ಶಿಲಾಲಿಖಿತಮ್ ಅಕ್ಷರಮ್* ಶಿಲೆಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಶಿಲಾಶಾಸನದಂತೆ, ಶಾಶ್ವತಸತ್ಯವೂ, ವಿಶ್ವಸನೀಯವೂ ಆಗಿರುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ, ದುರ್ಜನರ ಮಾತು ಕೇಳಲು ಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಹಿತಪರಿಣಾಮಕರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನೆಂದಿಗೂ ನಂಬಬಾರದು. ಸಜ್ಜನರ ಮಾತು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಕರ್ಣಕಠೋರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಿತವಡಗಿರುವುದರಿಂದ, ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಬೇಕು. ಅಂತೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತಿದೆ— *"ಋಷೀಣಾಂ ಪುನರಾದ್ಯಾನಾಂ ವಾಚಮರ್ಥೋऽನುಧಾವತಿ | ಲೌಕಿಕಾನಾಂ ತು ಸಾಧೂನಾಮ್ ಅರ್ಥಂ ವಾಗನುವರ್ತತೇ "* — ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದಿಕಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಹಜವಾದ ಉದ್ಗಾರವನ್ನು (ಮಾತನ್ನು) ಅರ್ಥವೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ತಪಸ್ವಿಗಳಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕರ ಮಾತಾದರೋ, ಯಾವುದೋ ಅರ್ಥವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಅರ್ಥವನ್ನನುಸರಿಸಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ._ असद्भि:—by bad or contemptible men, शपथेन—by oath, उक्तम्—told,said, spoken, जले—in water, लिखितम्—written, अक्षरम्—letters , सद्भिः—by good, virtuous, excellent, wise, learned, saintly people, तु—however, लीलाया—by ease, grace,elegance, प्रोक्तम्—said, spoken, told, uttered, शिलालिखितम्—written on rock, अक्षरम्—letters. _The oath taken by the bad people are like the letters written on the water, which are faithless, baseless, temporary and false. In contrast, even the informal words uttered by the saintly persons are like the letters written on the rocks! These are faithful, with strong base, permanent and truthful._ ✍️ डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च 🌺🍀🌻☘️🌸🍂🍃🌾
*🌹सुभाषितम्🌹*
*लभेत सिकतासु तैलमपि यत्नत: पीडयन्*
*पिबेच्च मृगतृष्णिकासु सलिलं पिपासार्दित:।*
*कदाचिदपि पर्यटन् शशविषाणमासादयेत्*
*न तु प्रतिनिविष्ट-मूर्खजन-चित्त-माराधयेत्॥*
*ಲಭೇತ ಸಿಕತಾಸು ತೈಲಮಪಿ ಯತ್ನತಃ ಪೀಡಯನ್*
*ಪಿಬೇಚ್ಚ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಸು ಸಲಿಲಂ ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಃ |*
*ಕದಾಚಿದಪಿ ಪರ್ಯಟನ್ ಶಶವಿಷಾಣಮಾಸಾದಯೇತ್*
*ನ ತು ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟ-ಮೂರ್ಖಜನ-ಚಿತ್ತ-ಮಾರಾಧಯೇತ್ ||*
*LabhEta sikataasu tailamapi yatnatafpeedayan*
*pibEchcha mrgatrSHNikaasu salilam pipaasaarditaha.*
*Kadaachidapi paryaTan shashaviSHaaNamaasaadayEt*
*na tu pratiniviSHTa-moorkhajana-chittamaaraadhayEt.*
_*यत्नतः* (यतीँ_ / यत् प्रयत्ने धातुः, भ्वादिः, आत्मनेपदि, पञ्चम्यर्थकः तः, अव्ययः) प्रयत्नपूर्वकेण, बहुश्रमेण, महता आयासेन *पीडयन्* (पीडँ / पीड् गहने चुरादिः, उभयपदिधातुः, शतृ / अत् प्रत्ययान्तः कृदन्तः) गाढप्रहारेण ताडयन्, अवमर्द्देन मर्दयन्, घातयन्, अट्टन्, अर्दयन्, अर्वन्, अवन्, ईषयन्…, *सिकतासु अपि* (सिक सेचने + बाहुलकात् अतच्, आकारान्तः स्त्रीलिङ्गः सिकताशब्दः, स.वि., बहुवचनम्, सिकतिलः, वालुकायुक्तभूमिः, वालुकाबहुलदेशः, सैकतम्) वालुकासु / वालुकाप्रधानभूमौ, सैकतेषु / सिकताबहुलभूमौ, मरुभूमौ, निर्जलदेशेषु, अपि (अव्ययः), *तैलम्* (तिल गतौ स्नेहने वा, तिलवत् स्नेहोऽस्ति अस्येति तैलम् ; तिलस्य, तत्सदृशस्य वा विकारः ; अकारान्तनपुं., द्वि.वि., ए.व., "तिलादिस्निग्धस्तूनां स्नेहस्तैलमुदाहृतम् "— भावप्रकाशः)सिह्लकः, म्रक्षणम्, स्नेहः, अभ्यञ्जनम्, ("नास्ति तैलात् परं किञ्चित् भेषजं मारुतापहम् / वातहरम् "— राजनिघण्टुः) *लभेत* (डुल_भँ_ष् / लभ् प्राप्तौ भ्वादिः, आत्मनेपदि, विधिलिङ्लकारः, प्र.पु.,ए.व.) आप्नुयात्, विन्देत् / विन्देत, आसादयेत्, भावयेत् / भावयेत, अवेत्, *पिपासार्दितः* पातुम् इच्छा पिपासा, पा पाने सन् भावे अः, ततः टाप्, पानेच्छा, तृष्णा, स्पृहा, उदन्या, तर्षः, तृष् / तृट्, उपलासिका, तृषा, प्राणवृत्तिभेदः, वेदनाविशेषः, ऊर्म्मिभेदः यथा शारदातिलकतन्त्रे, स्कान्दपुराणे च— "बुभुक्षा च पिपासा च प्राणस्य, मनसः स्मृतौ । शोकमोहौ, शरीरस्य जरामृत्यू - षडूर्मयः" । तादृशया, पिपासया-अर्दितः (तृतीयातत्पुरुषसमासः) (अर्दँ / अर्द हिंसायाम्, चुरादिः, परस्मै / उभयपदि, क्तः, अकारान्तपुं. प्र.वि., ए.व.) पीडितः, ग्रस्तो वा, *मृगतृष्णिकासु च* (आकारान्तः स्त्री. मृगतृष्णिकाशब्दः, स.वि., ब.व., तृष्णां कारयति इति तृष्णिका, मरुभूमौ मृगानां जलमिव-भासमाना तृष्णाम् उत्पाद्यमाना इति मृगतृष्णिका, तासु, तादृशासु ; च— अव्ययः, "सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु । वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम् ॥") मरुमरीचिकासु अपि, *सलिलम्* (अकारान्तनपुं. सलिलशब्दः, द्वि.वि., ए.व.) जलं, वारि, वारिम्, वारम् (वार् शब्दः), नीरम्, पानीयम्, कम्, तोयम्, पयः, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, घृतम्, अम्बुम्, अम्भः, अर्णः, अपः, उदकम्, कबन्धम्, कमलम्, काण्डम् (पुं., नपुं.), कीलालम्, कुशम्, कृपीटम्, क्षीरम्, घनरसम्, मेघपुष्पम्, पाथः, पुष्करम्, भुवम्, भुवनम्, वनम्, विशम्, शम्बरम्, सर्वतोमुखम्, *पिबेत्* पा_ पाने, भ्वादिः, परस्मैपदि, विधिलिङ्लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, चूषेत्, धयेत्, पीयेत । *कदाचित्* कदा अनिर्द्धारिते चित्, अव्ययः, जातु, कर्हिचित्, कदाचन, कस्मिंश्चित् काले, कदापि, *पर्यटन्* परि + अटन्, परि-उपसर्गपूर्वकः अटँ / अट् गतौ धातुः, भ्वादिः, परस्मैपदि, शतृ / अत् प्रत्ययान्तः कृदन्तः, नकारान्तपुं., प्र.वि., ए.व., परितः सर्वत्र अटन् अङ्गन्, अञ्चन् / अञ्चयन्, अजन्, अण्टयन्, अठन्, अण्ठयन्…, *शशविषाणम् अपि* शशति प्लवेन गच्छतीति शशः (अकारान्तपुं., प्र.वि., ए.व.), शशकः, चन्द्राङ्करूपमृगः, चन्द्रलाञ्छनः, तस्य शशस्य विषाणम् (अकारान्तनपुं., द्वि.वि., ए.व.), शृङ्गम्, अपि (अव्ययः), *आसादयेत्* (आ + ष_द्लृँ / सद् विशरण-गति-अवसादनेषु, भ्वादिः, तुदादिश्च, कर्मणि, विधिलिङ्, प्र.पु., ए.व.) आप्नुयात्, विन्देत् / विन्देत, अवेत्, लभेत, भावयेत् / भावयेत । *तु* किन्तु, परन्तु, किम्पुनः, किञ्च, पुनश्च, *प्रतिनिविष्ट-मूर्खजनचित्तम्— *प्रतिनिविष्ट—* प्रति + नि + वि_शँ / विश् प्रवेशने, तुदादिः, परस्मैपदि + क्तान्ताव्ययम् प्रतिनिविष्टः, अभिमुखस्थः, समीपस्थः, पूर्वाग्रहपीडितः, वि-कृतः, विपरिवर्तितः, *मूर्ख—* मु_हँ / मुह् वैचित्ये + खः - मूर्खः, मूढः, अज्ञः, यथाजातः, वैधेयः, बालिशः, मन्दः, पृथग्जनः, डिम्बः, बालः, *जन—* जनः (जन जनने, जनि प्रादुर्भावे) लोकः, प्रजा, व्यक्तिः, नरः, मनुजः…, तादृशस्य नरस्य, *चित्तम्—* चित्तम्—स्वान्तम्, मानसम्, हृदयम्, हृदम्, *न आराधयेत्*_ न तोषयेत्, आ + राध संसिद्धौ वृद्धौ वा, न तर्पयेत् ज्ञपयेत् / ज्ञपयेत...।_
_अतः, किमपि साधयितुं शक्यम्, परन्तु, अभिनिविष्ट-मूर्खजनतर्पणं सर्वथा न साधनीयमिति तात्पर्यम् ॥_
_*ಯತ್ನತಃ* ಬಹುಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು, *ಪೀಡಯನ್* ಕುಟ್ಟಿ ಹೊಡೆದು, *ಸಿಕತಾಸು* ಹೊಯಿಗೆ / ಮರಳಿನಲ್ಲಿ, ಮರಳಗಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, *ಅಪಿ* ಕೂಡ, ಸಹ, *ತೈಲಮ್* ಎಣ್ಣೆ, ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್ ಉತ್ಪನ್ನ, *ಲಭೇತ* ಲಭಿಸಬಹುದು. *ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಃ* ಬಾಯಾರಿದವನು, *ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಸು ಚ* ಮರುಮರೀಚಿಕೆ / ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆಯಲ್ಲೂ, *ಸಲಿಲಮ್* ನೀರನ್ನು, *ಪಿಬೇತ್* ಕುಡಿಯಬಹುದು. *ಕದಾಚಿತ್* ಎಂದಾದರೂ, *ಪರ್ಯಟನ್* ಸುತ್ತಾಡಿ, *ಶಶವಿಷಾಣಮ್ ಅಪಿ* ಮೊಲದ ಕೊಂಬನ್ನಾದರೂ, *ಆಸಾದಯೇತ್* ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು. *ತು* ಆದರೆ, *ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟ-ಮೂರ್ಖಜನ-ಚಿತ್ತಮ್* ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಪೀಡಿತ, ನೆರೆಯಲ್ಲೇ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ, ವಿಕೃತ ಮೂರ್ಖಮಂದಿಯ ಮನವನ್ನು, *ನ ಆರಾಧಯೇತ್* ತಣಿಸಲು, ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ._
लभेत- can get, may have, shall gain, obtain, acquire, possess,
सिकतासु- in the sand,gravel,
तैलम्- oil, petroleum products,
अपि- even, also, very, perhaps,
यत्नत:- with labour, difficulty, great effort,
पीडयन्- with pain, pinch, squeeze, thaw, beat,
पिबेत्- can or may drink,
च-and,
मृगतृष्णिकासु- in mirage,
सलिलम्- water,
पिपासार्दित:- person who is thirsty,
कदाचित्- at sometime or other,
अपि- even, also, very, perhaps,
पर्यटन्- wandering, roaming about,
शशविषाणमपि- horn of hare can be,
आसादयेत्- extracted, collected,
न- not,
तु- but, indeed, however,
प्रतिविष्ट- entered, penetrated, pervaded, filled, accompanied with, nearby, neighbourhood, perverted, pre-biased,
मूर्खजन- the person who is foolish, ignorant, stupid, idiotic,
चित्तम्- mind of,
आराधयेत्- gratify, console, satisfy, make happy.
_With great effort, one can squeeze the sand and extract oil. Thirsty person may drink water from the mirage. One can obtain the horns of hare by roaming about here and there but, the foolish person’s or stupid person’s mind can not be gratified by anybody._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
*🌹सुभाषितम्🌹*
*दानं भोगो नाशस्तिस्रो*
*गतयो भवन्ति वित्तस्य ।*
*यो न ददाति न भुङ्क्ते*
*तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥*
*ದಾನಂ ಭೋಗೋ ನಾಶಸ್ತಿಸ್ರೋ-*
*ಗತಯೋ ಭವನ್ತಿ ವಿತ್ತಸ್ಯ |*
*ಯೋ ನ ದದಾತಿ ನ ಭುಙ್ಕ್ತೇ(ಭುಂಕ್ತೇ)*
*ತಸ್ಯ ತೃತೀಯಾ ಗತಿರ್ಭವತಿ ||*
*Daanam bhOgO nAshastisrO*
*gatayO bhavanti vittasya.*
*YO na dadAti na bhunktE*
*tasya trteeyA gatirbhavati.*
_*वित्तस्य* (विद क्तः), अकारान्तनपुं. वित्तशब्दः ष.वि., ए.व. । "द्रव्यं वित्तं स्वापतेयं रिक्थमृक्थं धनं वसु । हिरण्यं द्रविणं द्युम्नमर्थरैविभवा अपि ॥"— इति अमरकोशे । (विद लाभे) विन्दति इति वित्तम् सम्पादितम्, प्राप्तम्, लब्धम्, आर्जितम् । पृक्थम्, सारम्, स्वम् । (अपरत्र, त् क त्यागे, वित्तयति, वित्तापयति, वित्त्यते, त्यज्यते) । तस्य आर्जितस्य धनस्य, *दानम्* डुदाञ् / दा दाने , दीयते इति दानम्, अकारान्तनपुं. दानशब्दः, प्र.वि., ए.व., निर्यातनम्, न्यासार्पणम्, अंहतिः, अपवर्जनम्, उत्सर्जनम्, त्यागः, निर्वपणम्, प्रतिपादनम्, प्रादेशनम्, वितरणम्, विश्राणनम्, विसर्जनम्, विहापितम्, स्पर्शनम्, अतिसर्जनम्, क्षणनम्, ददनम्, दायः, दत्तिः, अंहती, स्पर्शः, विसर्गः, प्रदेशनम्, "त्यागो विहापितं दानमुत्सर्जनविसर्जने । विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥"— इति अमरकोशे । *भोगः* भुज्यते असौ इति, भुज + घञ्, स्त्र्यादिभृतिः, निर्वेशः, भृतिः, इतराणां संरक्षणम्, सुखम्, दुःखम्, सुखदुःखाद्यनुभवः, भोजनम्, भुक्तिः, *नाशः* नश भावे घञ्, नश् अदर्शने, पलायनम्, निधनम्, अनुपलम्भः, अदर्शनम्, अन्तः, अत्ययः, कालः, कालधर्मः, दिष्टान्तः, पञ्चता, पञ्चत्वम्, प्रलयः, मरणम्, मृत्युः, *तिस्रः* त्रिविधाः *गतयः* गम् भावे क्तिन्, गतिः, गमनकर्म, यात्रा, यापना, परिणामः, स्थानम्, पथसरणिः, ताः तिस्रो गतयः, *भवन्ति* भू सत्तायाम्, भ्वादिः, परस्मैपदि, लट्लकारे प्र.पु., ब.व., वर्तन्ते, सन्ति, विद्यन्ते । *यः* यः कोऽपि नरः, मानवः, पुरुषः, व्यक्तिः, मनुष्यः, मर्त्यः, *न ददाति* स्वार्जने कञ्चिदपि भागं त्यागं दानं वा न करोति, *न भुङ्क्ते* तथैव न स्वयम् अनुभवति, भुञ्जते च, *तस्य* तादृशस्य नरस्य, *तृतीया* उपर्युक्तासु तिसृषु गतिषु, तृतीयरूपं विनाशरूपं, *गतिः* परिणामः, फलितांशः, फलम्, स्थितिः, *भवति* सम्भवत्येव, सम्पद्यते, सञ्जायते वा । अतः, स्वार्जने कञ्चिदंशं परोपकाराय दीयताम्, अपरांशं स्वार्थे प्रयुज्यताम्, इत्थं द्रव्यस्य सद्विनियोगेन द्रव्यनाशः, द्रव्यनिरुपयुक्तता च निवार्यताम् । एतदेव जीवनस्य सार्थकत्वम् इति तात्पर्यः ॥_
_*ವಿತ್ತಸ್ಯ* ಸಂಪತ್ತಿಗೆ, *ದಾನಮ್* ದಾನ, *ಭೋಗಃ* ತನಗಾಗಿ ಉಪಭೋಗ, *ನಾಶಃ* ವಿನಾಶ, ಪೋಲು, ವ್ಯರ್ಥ— ಎಂಬುದಾಗಿ *ತಿಸ್ರಃ* ಮೂರು ರೀತಿಯ, *ಗತಯಃ* ಗತಿಗಳು, ಪರಿಣಾಮಗಳು, *ಭವನ್ತಿ* ಆಗುತ್ತವೆ. *ಯಃ* ಯಾವನು, *ನ ದದಾತಿ* ಯಾರಿಗೂ ದಾನ ಮಾಡದೇ, *ನ ಭುಙ್ಕ್ತೇ (ಭುಂಕ್ತೇ)* ತಾನೂ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸದೆ, ಬಳಸದೆ, ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಇರುವನೋ, *ತಸ್ಯ* ಅಂಥವನ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ, *ತೃತೀಯಾ* ಮೂರನೆಯದಾದ ನಾಶವೆಂಬ, *ಗತಿಃ* ಪರಿಣಾಮವು, *ಭವತಿ* ಉಂಟಾಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮನುಜನ ಬದುಕು ಸಾರ್ಥಕವಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೂ, ಪರಾರ್ಥಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದು ಮೇಲು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಒಂದು ದಿನ ನರಿನಾಯಿಗಳ ಪಾಲಾಗಿ, ಹಾಳಾಗಿಹೋಗುವುದೆಂಬುದು ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಸಂದೇಶ._
दानम् — donating, giving away as charity, giving as grant, handing over,
भोग: — enjoyment, utilisation, experiencing the object of pleasure(in this context),
नाश: — disappearance, misfortune, destruction, loss, elimination,
तिस्र: — three,
गतय: — ways,
भवन्ति — to exist, to be, to happen,
वित्तस्य — of (=to) money, wealth, resource,
य: — one who,
न — doesn’t,
ददाति — give,
न भुङ्क्ते — not experiencing,
तस्य — to him,
तृतीया — the third,
गतिः — turn, course, state, condition, type of way,
भवति — happens, occurs, eventualizes.
_The earned wealth can be spent in three ways. First one, it can be spent by donating to others; second one, it can be spent for one's own pleasure and the third one is, it will be lost or disappeared on it’s own. The person who does not donate to others and does not spend for himself too, will end up with 3rd option i.e., loss. So, the best option is to use our earnings for self and at least a portion of it for donations, so that it will be utilised in the right way and won't be get lost without being beneficial to anybody._
डा ॥ वेणुगोपालशर्मा, डा ॥ कृष्णमूर्तिशास्त्री च
Comments
Post a Comment